Waarom maakt stress ons sneller ziek?

Waarom maakt stress ons sneller ziek?

De ziekten waar we vandaag de dag het meest mee te maken hebben zijn chronische ziekten, die het gevolg zijn van een ongezonde leefstijl, waar we pas later in ons leven last van zullen krijgen. We kunnen echter ook al veel eerder ziek worden wanneer we maar aan genoeg chronische langdurige stress worden blootgesteld. Wat is daar de oorzaak van?

Stress wordt gedefinieerd als een reeks van gebeurteniss, die begint met een prikkel, die leidt tot een stressreactie, die bekend staat als de 'vecht-of-vlucht' reactie, die heel erg veel lichaamssystemen tot actie aanzet.
Lichamelijke stress duurt meestal maar heel kort, terwijl psychologische of emotionele stress heel lang kan aanhouden.

Stress en weerstand

Het immuunsysteem is een zeer complex geheel, wat samenwerkt als het zelfverdedigingsmechanisme van ons lichaam om ons tegen ziekten te beschermen. Kortdurende acute stress kan gunstig uitpakken voor onze weerstand omdat het immuunsysteem geprikkeld wordt en het ons voorbereidt om beter bestand te zijn tegen langduriger stress in de toekomst.
Chronische stress daarentegen is eigenlijk altijd schadelijk voor onze gezondheid.

Witte bloedcellen spelen een belangrijke rol bij de weerstandsreactie van het lichaam om indringers van buiten tegen te houden.
Witte bloedcellen worden geproduceerd en opgeslagen op meerdere plekken in ons lichaam, waaronder de milt, het beenmerg en de zwezerik (thymus).
Er bestaan twee soorten witte bloedcellen in het immuunsysteem: fagocyten, die zelf de aanval inzetten op indringers en lymfocyten, die als immuungeheugen functioneren en indringers, die al eens eerder langs zijn geweest, herkennen zodat ze het lichaam aanzetten tot een bliksemsnelle tegenreactie, waardoor deze sneller vernietigd worden.

De belangrijkste fagocyt in het lichaam is het neutrofiel. Neutrofielen vallen bacteriën en schimmels aan en zorgen dat een infectie weinig kans maakt.
De belangrijkste lymfocyten in het lichaam zijn B-lymfocyten en T-lymfocyten.
B-lymfocyten ontstaan en rijpen in het beenmerg.
T-lymfocyten ontstaan ook in het beenmerg, maar rijpen in de thymus (zwezerik). Deze twee celtypen zijn als het ware de 'elitetroepen' van het immmuunsysteem en hebben elk een specifieke functie.

B-lymfocyten maken de antilichamen aan om zowel bacteriën als virussen onschadelijk te maken, terwijl T-lymfocyten zelf direct de aanval inzetten tegen indringers. 

Acute stress en de weerstandsreactie

Zoals bekend, reageert ons lichaam op acute stress met de welbekende 'vecht-of-vlucht' reactie.
Deze zeer lichameleijke reactie treedt op bij een noodsituatie of een angstige soms zelfs levensbedreigende ervaring.
Wanneer het lichaam een bedreiging ervaart, komen er tal van hormonen vrij die het lichaam in staat stellen om tegen de bedreiging te vechten of op de vlucht te slaan naar een veiliger plek.
Dit zijn de twee keuzes, die onze voorouders daadwerkelijk hadden wanneer ze met gevaar te maken hadden.
Gevaar kan zich ook presenteren in de vorm van een wond of infectie, maar het lichaam reageert daar eigenlijk precies hetzelfde op. Wanneer het lichaam kortdurig wordt blootgesteld aan stress, reageert ons sympathische zenuwstelsel door de productie van stresshormonen : adrenaline en noradrenaline evenals van corticotropin-releasing hormoon (CRH), adrenocorticotropine (ACTH) en cortisol, die afkomstig zijn uit de bijnieren.

De verschillende stresshormonen werken samen om het lichaam voor te bereiden op een gevecht of de vlucht door een verhoogde waakzaamheid, focus, hartslag, ademritme en bloedtoevoer naar de spieren en de hersenen.

Kortdurende acute stress zet het immuunsysteem dus aan tot actie. Een geactiveerd immuunsysteem is van groot belang om te kunnen reageren op een gevaarlijke situatie, waarbij een wond of infectie kan ontstaan.
Acute stress prikkelt immuuncellen en stimuleert de aanmaak van cytokines.
De twee belangrijkste soorten cytokines zijn tegengesteld in werking: ontstekingsbevorderende en ontstekingsremmende cytokines.
Ontstekingsbevorderende cytokines zijn meestal de veroorzakers van de pijn die we bij ontstekingen ervaren.
Ontstekingsremmende cytokines voorkomen dat een infectie zich verder uitbreidt over andere delen van het lichaam.
Beide cytokines zijn belangrijk voor een normale wondheling.

Terwijl acute kortdurende stress het immuunsysteem stimuleert, waardoor het lichaam weerbaar gemaakt wordt, onderdrukt chronische langdurige stress datzelfde immuunsystem, waardoor we ziek worden en een slechtere gezondheid krijgen.

Chronische stress en de weerstandsreactie

Soms is het nuttig wanneer het lichaam geprikkeld wordt tot een 'vecht-of-vlecht' reactie. Een geestelijk veeleisende situatie kan soms vereisen dat we reageren met een lichamelijke reactie.
Meestal echter kunnen we niet veel beginnen met geestelijke of emotionele stress.
Zoals geestelijke stress van werk of studie wanneer een moeilijk project op tijd afgerond moet worden, waarvoor tot diep in de nacht doorgewerkt moet worden. Of de langdurige emotionele stress bij een slecht huwelijk of financiële tegenslag?

Langdurige geestelijke stress heeft vaak een negatieve invloed op onze leefstijl, zoals slechte slaaphygiëne (kort of slecht slapen), verkeerde voeding, te weinig bewegen en overmatige inname van alcohol of drugs.

Geestelijke en emotionele stress kunnen zowel op korte als op lange termijn negatief uitwerken op de gezondheid en ons welbevinden en zelfs heel direct ons immuunsysteem onderdrukken.

Hoe acute geestelijke stress onze gezondheid kan benadelen werd aangetoond in een onderzoek met studenten tijdens hun eindexamen.
Om te weten te komen wat de invloed was van geestelijke stress op de weerstand, werd van deze studenten bloed afgenomen en moesten ze vragenlijsten invullen, waarin ze over angst en depressieve gevoelens werden bevraagd.
Halverwege het jaar, wanneer er nog geen sprake was van eindexamenstress was er ook al bloed afgenomen en een identieke vragenlijst ingevuld om te bepalen wat voor hen een normale toestand was.
Voor vrijwel alle studenten was sprake van een flinke stijging van de ontstekingsbevorderende cytokines, wat samenviel met een toename van gevoelens van angst en depressie.
Vanwege de toename van deze ontstekingsbevorderende cytokines duurt het veel langer voor een wond kan helen, ook omdat er tegelijk te weinig ontstekingsremmende cytokines aangemaakt worden.

Er zijn tal van onderzoeken waarin gekeken wordt naar wat langdurige emotionele stress doet met de weerstandsreactie.
Langdurige emotionele stress wordt bijvoorbeeld ervaren door mantelzorgers, die langdurig voor een ernstig zieke of ouder familielid zorgt. Of wanneer iemand te maken heeft met een vechtscheiding en zelfs wanneer iemand eenzaam is.

Langdurige emotionele stress zorgt ervoor dat we gemakkelijker geveld worden door virussen, vaak ook door slapende virusziekten die pas de kop weer opsteken wanneer we langdurige stress ervaren, zoals Epstein-Barr of koortslip evenals een hele reeks aan auto-immuunziekten.
Langdurige geestelijke stress bleek weer gelinkt te worden aan een een slechtere hartfunctie en een toemanem van auto-immuunziekten zoals allergieën, atopisch of constitutioneel eczeem, chronische darmonsteking (IBD) en coeliakie.

Zelfs kinderen kunnen sneller ziek worden wanneer ze veel geestelijke stress ervaren.
Uit onderzoek bleek dat kinderen, die regelmatig verkouden of grieperig zijn, ook vaak last hadden van geestelijke stress.
Deze kinderen hadden dan een lage IgA/albumine ratio. Een lage ratio wijst op een gebrek aan IgA, het antilichaam dat vooral in slijmvlies aanwezig is en daar het lichaam beschermt tegen bacteriën en virussen. Het is dan ook logisch dat een te lage ratio leidt tot een grotere gevoeligheid voor verkoudheid en griep.

Hoe kunnen we het beste met stress omgaan?

Waar kortdurende acute stress in sommige situaties nuttig kan zijn, is chronische stress dat eigenlijk nooit omdat het zowel op korte als op langere termijn ons letterlijk ziek maakt.

De beste manier om met chronische stress om te gaan is door onze leefstijl te veranderen en meer te mediteren en te bewegen.
Maar ook en vooral door ons dieet te verbeteren, waardoor we meer essentiële voedingsstoffen zoals omega-3 vetzuren, aminozuren (glutamine, lysine), vitamines (B-complex) en mineralen (zink/magnesium) binnen krijgen.
Aan artikel gerelateerde producten

Get every new article on your mail