Huidhonger: waarom we naar lichamelijk contact verlangen

Huidhonger: waarom we naar lichamelijk contact verlangen

Waar we normaal vol vreugde Pasen zouden vieren, zullen de meesten onder ons verdrietig zijn. Moeder Natuur zingt als het ware uit volle borst het voorjaarslied terwijl het tegelijkertijd zonniger is dan ooit in deze tijd van het jaar.
Maar we kunnen er niet of amper van genieten omdat van ons gevraagd wordt om alleen voor het hoogstnodige naar buiten te gaan. Sportscholen zijn inmiddels al een maand gesloten en in sommige landen wordt het mensen zelfs verboden om aan buitensport te doen: niet alleen mag je niet samen sporten, maar je mag zelfs niet eens meer een langere fietstocht maken.  

Waar vooral gezinnen in te kleine behuizing het moeilijk hebben omdat ze op elkaars lip zitten, hebben anderen het omgekeerde probleem, ze missen het gezelschap van anderen. Het wekt dan eigenlijk geen verbazing dat dierenasiels plotseling geen moeite meer hebben met het 'slijten van moeilijke gevallen. Niet alleen maar omdat mensen nu meer tijd hebben om met een hond te gaan wandelen (en in sommige landen is dat bijna nog het enige wat mensen nog mogen doen tijdens quarantaine) maar ook omdat men snakt naar het kunnen aanraken van een levend wezen, omdat men dit niet meer kan bij een ander mens nu men anderhalve meter afstand moet bewaren.

Net zoals het belang van ruiken vaak over het hoofd wordt gezien, gaat dat ook op voor het vermogen om anderen aan te raken en aangeraakt te worden. Alleen als we dat niet langer meer kunnen, gaan we er naar verlangen. Dit verlangen wordt ook wel 'huidhonger' genoemd.

Ervaringen en experimenten met het ontberen van lichamelijk contact

Peter Collins was een man die wegens moord tot levenslang was veroordeeld en uiteindelijk na 32 jaar gevangenschap aan kanker overleed. Gaandeweg werd Peter voorvechter van mensen rechten voor gevangenen, wat hij illustreerde met een korte film onder de naam 'Fly in the Ointment' over de tijd dat hij in eenzame opsluiting door bracht :

    "Plotseling voelde ik de vingers [van mijn vrouw] op mijn benen. Met een schok werd ik wakker, om me dan te realiseren dat het slechts een vlieg was die over mijn been liep. Ik snakte er zo naar om door een mens aangeraakt te worden, dat ik mijn ogen weer sloot en me verbeeldde dat het mijn vrouw was die me aanraakte. Daarbij bleef ik roerloos liggen om de vlieg niet af te schrikken, zodat die zou weg zou vliegen."

Na deze ervaring beet Collins regelmatig tot bloedens toe in zijn wang om daarna een beetje van het bloed en speeksel op zijn huid te smeren om zo vliegen te lokken, die de enige manier waren geworden om nog aangeraakt te worden.

Vandaag de dag leven mensen in steeds kleinere huishoudens, verhuizen ze (tijdelijk) naar steden ver weg van hun gezin, wordt er meer naar sociale media gegrepen dan dat men elkaar buitenshuis opzoekt en bereikt men ook een steeds hogere leeftijd zonder levenspartner. Dit leidt ertoe dat we vaker dan ooit tevoren het moeten stellen zonder menselijk contact. Net zoals we snakken naar voedsel wanneer we honger hebben en naar slaap wanneer we moe zijn, verlangen we naar huidcontact wanneer we ons eenzaam voelen. Wanneer we eenzaam zijn, voelen we ons ook kwetsbaar.

Wanneer we iemand niet langer meer zien, wordt er niet gezegd dat we 'elkaar uit het zicht hebben verloren' maar dat we 'het contact hebben verloren'. Elkaar aanraken is niet slechts overbodig of een verwennerij, maar net zoals voedsel en slaap een basisbehoefte die in toenemende mate ook door derden wordt aangeboden, zoals door masseurs. Er zijn momenteel zelfs 'beroepsknuffelaars'.

Vaak wordt gedacht dat het reukvermogen het meest verwaarloosde zintuig is. Maar dat geldt in de Westerse samenleving nog veel meer voor het tastvermogen.

Tastvermogen is de meest primitieve van alle zintuigen

Het tastvermogen is de meest primitieve van alle zintuigen. Dit is namelijk het allereerste zintuig wat een foetus al na 8 weken zwangerschap ontwikkelt.

In de veertiger jaren werd een heel controversieel experiment uitgevoerd. Pasgeborenen werden in twee groepen verdeeld.
De ene groep werd in een kille steriele omgeving geplaatst waar de kindjes net genoeg verzorgd werden dat ze niet ziek zouden worden. Dat wil zeggen dat de pasgeborenen werden gevoed, verschoond en gewassen, maar buiten deze verzorging om niet aangeraakt noch werd er tegen ze gesproken. 
Desondanks stierf de helft van de pasgeborenen in de steriele omgeving en werd het experiment stopgezet. In fysieke zin waren ze allemaal gezond en was geen sprake van een aanwijsbare ziekte als doodsoorzaak. Kennelijk is het zo belangrijk dat pasgeborenen genegenheid ontvangen en aangeraakt worden, dat het hun dood kan worden als ze die aandacht niet krijgen. In de andere groep waar veel meer aandacht werd gegeven aan ieder individueel kindje door hen aan te raken en ertegen te spreken, overleed geen enkel kind.

Feitelijk is de huid met een oppervlak van twee vierkante meter ons grootste orgaan. In de vijftiger jaren werd nog zo'n controversieel experiment uitgevoerd met pasgeboren resusaapjes. Deze konden kiezen tussen een nepmoeder gemaakt van ijzerdraadof één die met stof bekleed was en geen voeding aanbood. De aapjes gaven allemaal de voorkeur aan de nepmoeder die met stof bekleed was, zelfs al hield de nepmoeder van ijzerdraad een volle fles met voeding vast.

In 1994 reisde de neurobiologe Mary Carlson, die ooit betrokken was geweest bij het experiment hierboven, af naar Roemenië waar veel kinderen in onderbezette weeshuizen woonden, waar ze waren opgegroeid met een chronisch gebrek aan persoonlijke aandacht.
Veel kinderen konden niet goed praten, hadden amper enige gezichtsuitdrukking, trokken zich op zichzelf terug en vertoonden bizar stereotypisch gedraag. Allemaal verschijnselen die men 40 jaar eerder ook waarnam bij de resusaapjes die helemaal alleen zonder enig sociaal contact opgroeiden.

Wereldwijd gedragen mensen zich anders: niet van elkaar af kunnen blijven tot angst voor aanraking

In de zestiger jaren werd door een psycholoog in Florida een onderzoek gedaan naar hoe mensen zich in in cafés gedragen.

In 1 uur tijd raakten stelletjes in Puerto Rico elkaar maar liefst 180 keer aan! In Parijs deden stelletjes dat 110 keer. Daarentegen gebeurde dat in Florida maar twee keer en in Londen geen enkele keer! Ouders in Frankrijk raakten hun kinderen 3x vaker aan dan ouders in de Verenigde Staten.

Kennelijk is er in Angelsaksische landen een diepgewortelde angst om een ander aan te raken. In het Victoriaanse tijdperk van de 19e eeuw omschreven mensen hun gevoelens vaak met bloemen omdat ze dat niet rechtstreeks durfden te zeggen. Niet voor niets wordt vandaag de dag nog steeds de uitdrukking "zeg het met bloemen" gebruikt. Zelfs in 1928 nog werd het volgende advies neergepend door een invloedrijke Amerikaanse psycholoog John B. Watson: 

Knuffel en kus nooit je kinderen, laat ze niet bij jou op schoot zitten. Als je dat echt graag wil, kus ze dan één keer op het voorhoofd wanneer je ze een goede nacht wenst. In één week tijd zal je ontdekken hoe gemakkelijk het wordt om je kind objectief en tegelijk vriendelijk te benaderen. Je gaat je dan ronduit schamen over je walgelijk sentimentele gedrag van voorheen.

Zelfs vandaag de dag nog, schrikken mensen als degene die hen wisselgeld teruggeeft, per ongeluk hun hand aanraakt. In het algemeen zijn mannen angstiger om aangeraakt te worden dan vrouwen. Het aanraken van een ander wordt gezien als slap en vrouwelijk gedrag, waarvoor mannen hun neus ophalen omdat ze zich daar te mannelijk voor voelen.

Bij vrouwen zijn mannen bang dat aanraking gezien zal worden als een ongewenste intimiteit. Bij andere mannen zijn mannen bang dat er vragen zullen komen over hun seksualiteit, dat het raar aanvoelt of dat ze er zelf te veel van zouden genieten. Bij kinderen speelt tegenwoordig vooral de vrees dat men van pedofilie beschuldigd zal worden.

Met uitzondering van het schudden van elkaars handen of de zeldzame 'berenknuffel' raken mannen elkaar zelden aan, vooral niet op een intieme warm menselijke wijze, puur omdat ze aan de wereld en wellicht oook aan zichzelf moeten bewijzen dat ze fatsoenlijke mannelijke mannen zijn.

Zodra kinderen niet langer meer regelmatig geknuffeld worden door hun ouders, zoeken jongens vaak contact met andere jongens op door middel van ruw spel. Wanneer ze nog ouder worden, gaan ze vaak te vroeg een relatie aan met iemand die even slecht in staat is tot goed lichamelijk contact.

Hierdoor komt er veel druk op hun partner en de relatie te staan. Ook wordt het verband en de dubbelzinnigheid versterkt tussen elkaar aanraken en seks. Onze zin in seks kan gestild worden door zelfbevrediging wat niet kan met onze huidhonger. Bijna elke sekswerker weet wel dat er veel mensen zijn die denken dat ze verslaafd zijn aan seks, maar in werkelijkheid last hebben van huidhonger. Het is goed mogelijk om deze twee lusten van elkaar te scheiden, zelfs wanneer mensen toch al verliefd op elkaar zijn.

Voordelen van elkaar aanraken

Recent onderzoek toont aan hoe belangrijk het is voor de ontwikkeling van een kind om fysiek contact te hebben met hun verzorgers. Ze presteren daarna zowel beter qua leervermogen maar ook op lichamelijk vlak. Ze hebben ook een sterker immuunsysteem en vertonen minder agressief gedrag. Couveusekinderen, die te vroeg geboren worden en daarom langere tijd in het ziekenhuis moeten doorbrengen, kunnen eerder naar huis met een hoger lichaamsgewicht als ze tijdens hun verblijf dagelijks gemasseerd worden.

Bij volwassenen resulteert een lieflijke aanraking in minder stress en beschermt het tegen stress die ze later ondervinden. Ook verbetert het de stemming en het gevoel van zelfwaardering, versterkt het de persoonlijke band en verbetert het leervermogen en de weerstand. Al deze effecten zijn het gevolg van hormonale veranderingen, waarbij met name minder stresshormoon cortisol en meer van het 'liefdeshormoon' oxytocine wordt afgegeven.

Zowel degene die aangeraakt wordt als degene die de ander aanraakt profiteert hiervan omdat het onmogelijk is om iemand aan te raken zonder ook zelf aangeraakt te worden: mensen die in het openbaar 'gratis omhelzingen' uitdelen krijgen ook altijd zelf een gratis knuffel terug. Zelfs door zelfmassage daalt het stressniveau al, wat kan verklaren waarom we onszelf zo vaak aanraken en het moeite kost dat niet te doen: in onze handen wrijven, het voorhoofd aanraken, haren borstelen, onze nek en bovenrug aanraken enzovoorts. Zelfs bij masturbatie is het mogelijk even belangrijk om zichzelf aan te raken als dat er sprake is van wellust. Bij een onderzoek door een Amerikaans vrijetijdsblad TimeOut NewYork gaf 39% van kantoormedewerkers toe om wel eens zichzelf tijdens kantoortijd te masturberen en dat is alleen nog maar het percentage mensen dat dit toegaf!

In vergelijking met kinderen hebben volwassen er minder behoefte aan om aangeraakt te worden. Maar ouderen, die vaker alleen leven en kwetsbaarder zijn hebben juist weer meer behoefte aan lichamelijk contact. Daarom worden in verpleeghuizen steeds vaker huisdieren geïntroduceerd. Ook worden bewoners aangemoedigd om elkaars handen vast te houden of om elkaars schouders te masseren.

Net zoals we met woord en gebaar met elkaar kunnen communiceren, kan dat ook door elkaar aan te raken. We kunnen tegen elkaar zeggen "Ik houd van jou" maar door elkaar aan te raken, tonen we hoeveel we elkaar houden, maar ook dat je elkaar bedankt. Men heeft lang gedacht dat aanrakingen vooral nodig waren om een mondelinge boodschap op een andere manier over te brengen. Inmiddels is duidelijk dat aanrakingen de boodschap zelf kunnen zijn en dat dit een genuanceerdere manier van communiceren kan zijn dan spraak of gebaren.

Elkaar aanraken is een vorm van tweerichtingsverkeer en iemands reactie op een aanraking kan ons meer vertellen dan woorden dat doen. Immers, woorden kunnen hol klinken of niet gemeend zijn, maar een aanraking kan moeilijk genegeerd worden.

Hoe weet je of je lichamelijk contact tekort komt?

Hieronder zijn 7 tekenen die er op wijzen dat je last hebt van huidhonger.

1. Agressief gedrag

Het Touch Research Institute (TRI, ja dat bestaat echt!) deed een onderzoek bij Franse en Amerikaanse tieners. Amerikaanse tieners raakten hun leeftijdsgenoten veel minder vaak aan dan dat Franse tieners dat deden, maar raakten daarentegen zichzelf veel vaker aan en vertoonden zowel verbaal als fysiek meer agressief gedrag. Heel interessant is dat wanneer gewelddadige tieners regelmatig gemasseerd werden, ze meer inlevingsvermogen kregen en zich ook minder agressief gingen gedragen. Mogelijk werd dat veroorzaakt door een toename van serotonine, maar desondanks is het wel een bewijs hoe krachtig aanrakingen kunnen zijn.

2. Negatief zelfbeeld

Aanrakingen zijn belangrijk bij het vormen van een goed zelfbeeld. Uit een onderzoek bij meisjes en vrouwen met anorexia en boulimia bleek dat er een verband was tussen een negatief zelfbeeld en gebrek aan lichaamscontact in hun jeugd evenals in hun huidige leven. Ook bij eenvoudiger eetstoornissen zoals het simpelweg overeten, blijkt een gebrek aan lichaamscontact de dieperliggende oorzaak te zijn. Lekker eten komt dan in de plaats van het lichaamscontact wat men tekortkomt.

3. Overmatige stress

Wanneer onderhuidse tastreceptoren worden gestimuleerd, verlaagt dat de cortisolspiegel e de bloeddruk, wat weer als gevolg heeft dat dit stressverlagend werkt. Andersom blijken mensen die onder zware stress leven niet in staat te zijn om te ontspannen als ze geen lichamelijk contact met anderen kunnen hebben. Dit is een van de vele redenen waarom er wereldwijd steeds meer vraag is naar de zogenaamde knuffeltherapie om zo de huidhonger te stillen en overmatige stress de baas te zijn.

4. Eenzaamheid

Signalen die erop wijzen dat je je eenzaam voelt als gevolg van een gebrek aan lichamelijk contact kunnen zijn:

  • langdurig douchen of badderen als vervanging voor de warmte van huidcontact met een ander mens
  • zich graag in dekens wikkelen
  • zich willen begraven in kussens en huisdieren veelvuldig knuffelen

Een gebrek aan lichamelijk contact kan ook leiden tot het omgekeerde resultaat, namelijk dat men nog meer vervreemd raakt van anderen en sociaal contact begint te schuwen. Dit kan weer leiden tot

5. Geestelijke gezondheidsproblemen zoals depressie

Depressie, somberheid, angst en het zichzelf terugtrekken kunnen allemaal tekenen zijn van huidhonger. Daarnaast geldt voor mensen die weinig lichamelijk contact met anderen ervaren, dat ze kunnen lijden aan alexithymie, het verschijnsel dat men de eigen emoties moeilijk kan uiten of uitleggen. Vaak voelen mensen zich snel veel beter wanneer ze contacttherapie ondergaan.  

6. Seksuele stoornissen

Wanneer men zich overmatig angstig voelt, leidt dat tot spanningen die het lichamelijk functioneren en dus ook het seksueel functioneren kunnen belemmeren.

7. Hechtingsvrees en onbevredigende relaties

Mensen die hun leven lang lichamelijk contact ontberen, zijn vaak bang om zich aan anderen te hechten en hebben veel minder vaak een relatie. Vaak zijn deze mensen veel met zichzelf bezig, extreem verlegen en angstig om contact met anderen te leggen en voor langere tijd met anderen een intieme relatie aan te gaan.  

Lichamelijk contact kan ook onvermoede anderen voordelen hebben, zoals het overtuigen en motiveren van anderen, zo lang het maar om spontane en gewenste intimiteit gaat. Zo werden mannen die een vrouw ten dans vroegen veel minder vaak afgewezen als ze daarbij deze vrouw bij de arm aanraakten. Studenten, die ogenschijnlijk toevallig door de bibliothecaris werden aangeraakt wanneer ze een boek inleverden, gaven daarna in een enquête een hoger cijfer aan de diensten van een bibliotheek en zelfs aan hun eigen levensgeluk, zelfs wanneer ze helemaal niet hadden gemerkt ooit aangeraakt te zijn

Basketbalspelers die na elke score elkaar een high-five gaven of zelfs omhelsden bleken meer wedstrijden te winnen, waarbij de spelers die dat het meeste deden ook het vaakste bleken te scoren. Studenten die door hun leraar werden aangeraakt deden vaker spontaan mee aan buitenschoolse activiteiten. Klanten, die door het bedienend personeel waren aangeraakt gaven meer fooi, enzovoorts.

We bevelen u van harte deze documentaire over huidhonger aan, die begin dit jaar op de Nederlandse tv werd vertoond. Of luister anders naar deze lezing op TEDx Talk over de effecten van een gebrek aan lichamelijk contact.

Aan artikel gerelateerde producten

Get every new article on your mail