Wondheling: een wond onbedekt laten of niet? Over populaire meningen en de rol van vitamines

Soms lijkt het wel alsof ik de grootste kluns denkbaar ben omdat een combinatie van een slecht evenwichtsgevoel en verstrooidheid er toe leidde dat ik omver kukelde toen ik zonder het klikpedaal van de vouwfiets uit te klappen wilde wegrijden en niet tijdig afstapte.

Vervolgens meende ik na het uitspoelen van de wond dat het maar een oppervlakkige wond was en ben pas twee dagen later naar de huisarts gegaan omdat de wond nog steeds niet dicht was gegaan.
Bleek dus dat de wond eigenlijk gehecht had moeten worden, waarvoor het na 48 uur al te laat was.

Er werd me verteld om de wond schoon te houden en 3x per dag met water te spoelen en ook een week lang 3x per dag antibiotica te slikken.
Kan me niet herinneren of er nu werd aanbevolen de wond af te dekken of niet, maar in de heilige overtuiging dat dit de beste aanpak was, heb ik er ook niet verder speurwerk naar verricht. Toevallig echter luisterde ik de volgende avond naar een podcast over wielrennen (Tweewielers) waarin het onderwerp ter sprake kwam.
Er werd een profwielrenner aangehaald die toch heel stellig en overtuigend wisten te vertellen dat je een wond vochtig moest houden en moest bedekken in plaats van deze zoals ik dat deed, aan de lucht te laten drogen.

Blijkbaar is de ontdekking dat een wond vochtig gehouden moet worden al duizenden jaren geleden gedaan door medici van in China, Egypte of Griekenland, waarbij soms methoden werden toegepast die momenteel weer populair zijn, zoals het gebruik van rauwe honing.
Dat ik me hierin vergiste is overigens geen schande, ben daar niet alleen in. Het leek me altijd zo onnodig om een wond te bedekken. Welke andere aannames zouden dan nog meer fout zijn of juist wel correct? En kunnen supplementen zoals vitamine C daarbij een nuttige rol spelen?

Tien populaire aannames

Helen wonden sneller wanneer ze aan de lucht worden blootgesteld?

Onjuist. Dit is een aanname die al heel lang rondgaat. Verrassend eigenlijk omdat het uiterst belangrijk is om een wond schoon en afgedekt te houden, waardoor er geen bacteriën in kunnen komen. Dit is waarom je na het schoonmaken en ontsmetten van de wond (alcoholvrij, zodat je er geen pijn aan hebt), deze eigenlijk altijd moet afdekken met een pleister!

Goede pleisters ademen en beschermen de wond tegen invloeden van buitenaf zodat er geen viezigheid en bacteriën in kunnen komen en het risico op infectie afneemt. Bovendien hoort het deel van de pleister die bovenop de wond zit, deze te beschermen tegen druk en wrijving. Met als resultaat dat de wondheling ongestoord plaats kan vinden.

Pleisters zijn broeinesten voor bacteriën

Onjuist. Een andere populaire aanname is dat bacteriën welig zullen gaan tieren onder het wondverband.
Dat is pertinent niet waar: door de juiste pleister te gebruiken om een wond te bedekken, die daarvoor goed is schoongemaakt, zal deze juist minder snel geïnfecteerd raken.
Met name van pleisters, waarin zilver is verwerkt wordt gezegd dat die antibacterieel werken en wondheling bevorderen.
Dankzij het zilver wordt bacteriegroei afgeroemd.

Hoe beter een wond verzorgd wordt, des te kleiner het litteken

Waar. Als een wond goed verzorgd wordt door het goed schoon te maken en het juiste wondverband te gebruiken kan het lichaam het beste herstellen. Daardoor zullen potentiële complicaties zoals bacteriële infecties en het openscheuren van een net herstelde wond door korstvorming minder snel voorkomen waardoor littekens minder zullen opvallen.

Langzame wondheling kan wijzen op een ernstige ziekte

Waar. Wanneer wonden erg langzaam genezen is dat mogelijk een aanwijzing dat u aan suikerziekte lijdt of een verzwakt immuunsysteem heeft of anders problemen met doorbloeding. Daarom is het belangrijk dat u dan uw wond laat nakijken door een arts als u denkt dat het wondherstel langer dan normaal duurt ondanks dat deze wel goed verzorgd wordt.

Hoe dieper de wond, des te meer pijn

Onjuist. Op het eerste gezicht lijkt dit logisch omdat een diepe wond ernstiger is dan een ondiepe. Het omgekeerde is vaak waar.
Vanwege het grote aantal zenuwen, die vlak onder de toplaag van de huid liggen zijn oppervlakkige schaafwonden of brandwonden vaak pijnlijker dan een fikse jaap die u oploopt in de keuken of werkplaats. Het is belangrijk dat elke diepe snee door een arts behandeld wordt!

Wonden hebben alleen op de eerste dag een pleister nodig

Onjuist. Veel mensen plakken alleen de eerste dag een pleister op de wond tot het bloeden stopt. Daarna wordt de pleister eraf gehaald om zo de 'wond te laten ademen'.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat wondheling beter verloopt als de wond wordt beschermd met een pleister tot deze volledig is geheeld.

Alcohol reinigt en desinfecteert de wond het beste

Onjuist. Helaas is dit een van de meest voorkomende misvattingen. Alcohol is geen goed ontsmettingsmiddel om een aantal redenen. Alcohol verbrandt als het ware de huid en is met name volstrekt ongeschikt voor heen gevoelig wondweefsel. Experts adviseren om een ontsmettingsmiddel zonder alcohol te gebruiken dat pijnloos schoonmaakt en desinfecteert.

Zeewater bevordert het helingsproces

Onjuist. Dit is een aanname die lijkt te stammen uit de tijd van zeepiraten. Sommigen zijn geneigd om deze best wel romantische theorie te geloven, maar helaas is dit echt volstrekte onzin.

Men realiseert zich niet dat zeewater met name vlakbij de kust flink vervuild is met chemicaliën en bacteriën uit het riool wat erin uitkomt.
Hierdoor is de kans op wondinfectie aanzienlijk en zal een wond pas langzaam genezen. De huid zal ook opzwellen waardoor een wond zich moeilijker zal sluiten en bacteriën nog gemakkelijker de wond binnen kunnen dringen.

Wonden gaan jeuken als ze genezen

Waar. We kennen allemaal het gevoel dat enige tijd na het oplopen van letsel het getroffen gebied gaat tintelen en jeuken. Dat geldt vooral voor oppervlakkige wonden. En jawel, de jeuk is inderdaad een teken dat de wond aan het genezen is.
Maar let wel op: als een wond er rood uit ziet, gaat etteren en het jeuken overgaat in een kloppende pijn, moet je zeker een arts raadplegen omdat dit kan wijzen op een infectie die medisch behandeld moet worden.

Kleine wonden hoeven niet behandeld te worden.

Onjuist. Een kleine wond als niet belangrijk wegwuiven is wat bijna iedereen doet. Toch loop je zelfs bij kleine wondjes gevaar dat bacteriën er in kruipen. Daarom is het beter om ook kleine wondjes goed te verzorgen, waardoor die niet nodeloos geïnfecteerd raken.

Als je wonden goed verzorgt kan dat wonderen doen voor een fraaie wondheling, vooral wanneer je daarbij de juiste pleisters gebruikt. Daarom is het handig om altijd een verbanddoos in huis te hebben met een veelvoud aan verschillende pleisters zodat je op elke soort wond voorbereid bent.

Hopelijk zijn er net zoals bij mij een aantal misverstanden uit de weggeruimd over wondverzorging, zodat u of uw gezin de juiste wondverzorging kunnen toepassen.
Ga altijd naar de huisarts als de wond diep is en flink bloedt of wanneer het er naar uitziet dat sprake is van infectie omdat ze rood wordt en opzwelt of erg warm is.
Doe dat ook als je zelf niet in staat bent om de wond goed te verzorgen.
Wanneer u aan suikerziekte lijdt is een goede wondverzorging altijd heel erg belangrijk en ga dan ook met relatief kleine wondjes naar de huisarts, met name als het om wondjes aan de voeten gaat.

Wanneer het om supplementen gaat die kunnen helpen bij wondverzorging is de meest voor de hand liggende uiteraard vitamine C.

Vitamine C voor wondheling

Vitamine C is een wateroplosbare vitamine, die voluit ascorbinezuur wordt genoemd. Mensen kunnen het niet aanmaken terwijl de meeste (zoog)dieren dat wel kunnen. Het zit van nature wel in een flink aantal voedingsmiddelen.

De lijst van nuttige functies die vitamine C in ons lichaam vervult is uitermate indrukwekkend en benadrukt hoe belangrijk deze vitamine wel niet is. Ascorbinezuur is nodig om collageen aan te maken (een belangrijk onderdeel van bindweefsel en zeer belangrijk voor wondheling) en ook voor de aanmaak van een aantal neurotransmitters.
Vitamine C is een antioxidant, die ook een belangrijke rol speelt bij de weerstand.
Vitamine C verbetert ook de ijzeropname uit plantaardig voedsel.

Vitamine C in voedingsmiddelen

Fruit en groenten zijn de beste bron voor vitamine C. De meeste mensen krijgen hun vitamine C vooral binnen uit citrusvruchten, tomaten en aardappelen. Eén glas sinaasappelsap bevat al genoeg vitamine C om de hele dagbehoefte te dekken.
Andere goede natuurlijke bronnen van vitamine C zijn paprika, kiwi, aardbeien, spruitjes, broccoli en honingmeloen. Dit zijn de aanbevolen bronnen omdat ze vaak rauw kunnen worden gegeten. Door het koken of lang opslaan kan het vitamine C gehalte aardig teruglopen.

Hoe kan vitamine C haar rol vervullen bij wondheling?

Vitamine C is van cruciaal belang bij de vorming van collageen. De treksterkte van collageen zorgt ervoor dat weefsel kan rekken zonder dat het scheurt. Bovendien staat vitamine C ook bekend als een ontstekingsremmer en antioxidant die het lichaam beschermt tegen celbeschadigingen.
Deze voordelen treden al op bij een inname die gelijk is aan de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid.

Vitamine C speelt ook een belangrijke rol in de strijd tegen kanker, de gewone verkoudheid, hart- en vaatziekten en oogziekten. Uiteraard kan vitamine C deze ziekten niet voorkomen of genezen, maar wel de ernst ervan beïnvloeden.
De meeste onderzoeken toonden een omgekeerd verband aan tussen de inname van vitamine C en diverse typen kanker. Het gebruik van vitamine C verkort ook de tijd dat iemand last heeft van een verkoudheid en de mate waarin iemand daar last van heeft.

Dosering en waarschuwing

De hoeveelheid vitamine C die iemand nodig heeft hangt met name af van de leeftijd.
Volwassen mannen hebben 90 mg per dag nodig, terwijl volwassen vrouwen genoeg hebben aan 75 mg per dag. Een vrouw die zwanger is heeft meer nodig en de behoefte verdubbelt bijna naar 120 mg per dag als borstvoeding gegeven wordt.
Bijverschijnselen van het slikken van vitamine C zijn erg zeldzaam. Een teveel aan vitamine C wordt uitgeplast.
Maar wanneer je meer dan 2000 mg per dag neemt kan je last krijgen van diaree, misselijkheid, brandend maagzuur , buikkrampen of hoofdpijn.

Andere nuttige vitamines

Vitamine A

Vitamine A stimuleert de ontstekingsreactie en bevordert de aanmaak van collageen waardoor de wond sneller geneest. Een te lage vitamine A status kan het risico op infectie doen toenemen en wondherstel vertragen. Zorg er daarom voor dat je genoeg binnen krijgt uit voeding of supplementen.

Vitamine E

Vitamine E is belangrijk als een wond besmet is geraakt met antibiotica resistente Staphylococcus aureus en bevordert ook de heling van (brand)wonden.
Vitamine E is vetoplosbaar wat inhoudt dat het lichaam dit in beperkte mate ook kan opslaan.

Vitamine B-complex

Vitamine B-complex is een veelvoud verschillende B-vitamines die ervoor zorgen dat koolhydraten en eiwitten omgezet worden in energie, die nodig is om het lichaam te laten herstellen van een wond en nieuwe cellen aan te maken.
Vitamin B-complex is ook belangrijk voor collageenvorming en staat het immuunsysteem bij in het tegengaan van infectie wat de wondheling bevordert.

Vitamine D

Vitamine D is essentieel voor een goede wondheling. Wanneer je gewond bent geraakt heb je meer vitamine D nodig dan normaal om te herstellen. Vitamine D bevordert de aanmaak van cathelicidine wat een antimicrobiële peptide is, die het lichaam zelf aanmaakt om infecties te bestrijden.

Conclusie

Plak op zo goed als alle wonden een pleister om ze vochtig te houden maar ververs deze wel dagelijks om infecties tegen te gaan.
Mocht je op dieet zijn, zet dat dan even stop en ga op onderhoud eten zodat je lichaam optimaal herstelt.
Neem antibiotica indien dat nodig is en ook een goede multi en extra vitamine C om zo de wondheling van binnenuit te bevorderen.
En neem als je antibiotica hebt moeten gebruiken daarna een probioticakuur om de darmflora weer te herstellen.

PS: nadat ik de huisarts vandaag opnieuw bezocht, legde ik haar dit advies voor. Ze vertelde me dat het echt beter is om de wond onbedekt te laten en in plaats daarvan meermaals per dag de wond met water uit te spoelen om deze zo schoon en enigszins vochtig te houden.  Alleen als dat niet mogelijk is, kan het beter zijn om de wond te bedekken.
Wanneer je je bedenkt dat de overgrote meerderheid van de informatie over wondpleisters door pleisterfabrikanten geschreven is, ben ik meer overtuigd door haar argumenten omdat ze immers een ervaren huisarts is.
Een andere reden is dat pleisters de neiging hebben om aan een wond te aan plakken en dan weer gaan bloeden zodra het verband wordt verwijderd.