Voedselvergiftiging

Nu het warmer weer wordt, brengen we meer tijd in de tuin door. Natuurlijk willen we daar ook eten en zoals dat inmiddels populair is geworden, eten bereiden op de BBQ of tenminste een klein buffet aanrichten op een feestdag zoals Koningsdag. Helaas gaat het daarbij vooral met warm weer zo vaak mis dat we bijna in 1 ademteug ook aan die keer denken dat we buikgriep kregen na zo'n feestmaal.

Geheel anders gaat het ertoe bij ouderen die zijn opgegroeid in een tijd van voedselschaarste ook vaak voor, namelijk dat men door misplaatste zuinigheid of in de huidige tijd vanwege het gebod alleen voor uiterst noodzakelijke aankopen naar buiten te gaan, voedsel wat al weggegooid had moeten worden, toch nog opeet, waarbij een oudere dat door verminderde weerstand juist minder goed verdraagt dan een kerngezonde jongere die dat eten al lang had weggegooid.

Voedselvergiftiging wordt veroorzaakt door het eten van voedsel wat besmet is geraakt of bedorven omdat het te lang bewaard werd, dan wel dat het van nature giftig is. Men herkent voedselvergiftiging aan de volgende verschijnselen: misselijkheid, overgeven en diarree.

Hoewel het heel onaangenaam is, komt voedselvergiftiging vrij vaak voor. Volgens betrouwbare cijfers komt het in elk geval in de VS elk jaar wel bij 1 op de 6 mensen voor.

Symptomen bij voedselvergiftiging

Voedselvergiftiging gaat eigenlijk nooit onopgemerkt voorbij. De symptomen kunnen wel variëren afhankelijk van de herkomst van de vergiftiging en de tijd, die er overheen gaat voor je de verschijnselen van een voedselvergiftiging vertoont. De tijd die er overheen gaat kan variëren tussen slechts 1 uur tot wel 28 dagen. Bij voedselvergiftiging krijgt men meestal last van tenminste 3 van de volgende verschijnselen:

• buikkramp
• diarree
• overgeven
• gebrek aan eetlust
• lichte verhoging
• zwakte
• misselijkheid
• hoofdpijn

Verschijnselen die wijzen op mogelijk levensgevaarlijke voedselvergiftiging zijn:

• diarree die langer dan 3 dagen aanhoudt
• lichaamstemperatuur boven 38,5°C
• slecht kunnen zien of spreken
• uitdrogingsverschijnselen zoals droge mond, bijna niet urineren en moeite om vloeistoffen binnen te houden
• bloed in de urine

Wanneer een van deze bovenstaande verschijnselen optreedt, neem dan meteen contact met de huisarts op.

Wat is de oorzaak van voedselvergiftiging?

Wanneer sprake is van voedselvergiftiging is dat meestal te wijten aan een van de 3 volgende oorzaken:

Bacteriën

Bacteriële voedselvergiftiging is op afstand de meest voorkomende oorzaak van voedselvergiftiging. De volgende bacteriën veroorzaken de meeste voedselvergiftigingen: E. coli, Listeria en Salmonella. Van de drie is salmonella ook weer met afstand de grootste veroorzaker van voedselvergiftigingen. In de VS alleen al schat men het aantal jaarlijkse ernstige voedselvergiftigingen die door salmonella veroorzaakt zijn op 1 miljoen, waarbij zo'n 20.000 mensen in het ziekenhuis belanden. Campylobacter en Clostridum botulinum (botulisme) zijn twee minder bekende en potentieel dodelijke bacteriën die in voedsel kunnen voorkomen.

Parasieten

Voedselvergiftiging die door parasieten wordt veroorzaakt komen lang niet zo vaak voor, maar parasitaire voedselvergiftiging kan nochtans heel gevaarlijk zijn. Toxoplasma gondii is de parasiet die men dan vaak tegenkomt, met als meest voorkomende besmettingsbron de kattenbak. Parasieten kunnen jarenlang in je ingewanden doorbrengen zonder dat ze opgemerkt worden. Mensen met een lage weerstand en zwangere vrouwen lopen wel een groot risico op ernstige bijwerkingen wanneer ze besmet raken met parasieten.

Virussen

Voedselvergiftiging kan ook door een virus veroorzaakt worden. Het norovirus veroorzaakt jaarlijks miljoenen gevallen van voedselvergiftiging en is heel af en toe ook dodelijk. Sapovirus, rotavirus en astrovirus geven vergelijkbare ziekteverschijnselen, maar zijn zeldzamer. Het hepatitis A virus is nog zo'n virus wat ook via voeding kan worden overgedragen.

Hoe raakt voedsel besmet?

Ziekteverwekkers zijn eigenlijk al van nature aanwezig op al het voedsel wat we eten. Meestal worden deze voedselverwekkers gedood dankzij het feit dat voedsel goed verhit wordt voor het op ons bord terechtkomt. Vandaar ook dat we het snelst ziek worden van voedsel wat rauw wordt gegeten omdat de daarop voorkomende ziekteverwekkers niet worden gedood.

Af en toe is sprake van rechtstreekse besmetting met ziekteverwekkers in ontlasting. Vrijwel altijd komt dat omdat degene die het voedsel heeft bereid, de handen van tevoren niet (goed) heeft gewassen.

De meeste besmettingen komen voor bij vlees, eieren en zuivel. Maar ook water kan verontreinigd zijn al komt dat gelukkig nog maar heel zelden voor.

Wie loopt het meeste risico op voedselvergiftiging?

Iedereen kan ziek worden door een voedselvergiftiging. Statistisch bezien, krijgt iedereen tenminste 1x in hun leven te maken met voedselvergiftiging.

Sommigen lopen echter meer gevaar dan anderen. Mensen met een lage weerstand of met een auto-immuunaandoening lopen meer risico op besmetting en ook op ernstiger bijwerkingen dan kerngezonde mensen.

Zwangere vrouwen lopen ook meer gevaar dan anderen omdat hun lichaam al zwaar belast wordt door de enorme veranderingen die in hun lichaam gebeuren tijdens de zwangerschap. Ouderen lopen meer gevaar omdat hun weerstand zwakker is geworden en hun immuunsysteem niet meer zo snel op ziekteverwekkers reageert. Kinderen lopen ook meer gevaar omdat hun immuunsysteem onderontwikkeld is. Ook drogen jonge kinderen sneller uit wanneer ze veel overgeven of diarree krijgen.

Welke aanpak is het beste bij voedselvergiftiging?

Voedselvergiftiging kan in het merendeel van gevallen goed thuis behandeld worden en gaat vanzelf na 3 tot 5 dagen over.

Het belangrijkste is om genoeg vocht binnen te krijgen. Er zijn speciale sportdrankjes, aangevuld met elektrolyten die daar erg geschikt voor zijn. Vruchtensap en kokoswater zijn goede keuzes als je extra suikers binnen wilt krijgen en vermoeidheid tegen wilt gaan.

Vermijd wel cafeïnehoudende dranken omdat die de maag kunnen irriteren. Kruidenthee op basis van kamille, gember, pepermunt of paardebloem kunnen een maag tot rust brengen.

Diarreeremmers zoals Imodium (loperamide) zijn heel populair omdat ze snel werken en vaak ook misselijkheid tegengaan. Erg verstandig is het gebruik echter niet omdat het middel de darmen als het ware verlamt. En laat het lichaam nu zowel braken als diarree gebruiken als natuurlijk middel om zo snel mogelijk van ziekteverwekkers af te komen. Daarmee werkt zo'n middel dus contraproductief en is het beter dit alleen te gebruiken als men onderweg is en het nodig heeft om 'veilig' thuis te komen. Het langere tijd achtereen gebruiken ervan kan de ernst van de ziekte verbloemen en ervoor zorgen dat iemand te laat medische hulp zoekt.

Bij voedselvergiftiging is het ook belangrijk om genoeg rust te nemen.

Bij ernstige voedselvergiftiging kan het nodig zijn om intraveneuze vloeistoffen toegediend te krijgen in een ziekenhuis. In het ergste geval kan een langere opname nodig zijn tot de patiënt genoeg hersteld is.

Voeding

Wat is geschikt voedsel na een voedselvergiftiging?

Tot iemand geen last meer heeft van overgeven of diarree is het beter om geen vast voedsel tot zich te nemen. En om daarna met gemakkelijk verteerbaar voedsel te beginnen dat te vet is of sterk van smaak zodat het de maag niet te zwaar belast of irriteert:

• toastjes en pretzels
• gelatine
• bananen
• rijst
• havermout
• bottenbouillon
• aardappelen
• gekookte groenten
• cafeïnevrije frisdranken
• verdund vruchtensap
• sportdrank

Welk voedsel kan men het beste vermijden na een voedselvergiftiging?

Om te vermijden dat de maag weer van streek raakt, is het beter om voedsel te vermijden wat moeilijk verteerbaar is, zelfs wanneer je je weer beter voelt:

• ongefermenteerde zuivelproducten zoals melk en kaas
• vette voedingswaren
• sterk gekruid voedsel
• suikerrijke voeding
• pittig eten
• gefrituurd voedsel

Het is ook beter om het volgende te vermijden:

• cafeïne (cola, energiedrankjes en koffie)
• alcohol
• nicotine

Terwijl voedselvergiftiging een uiterst onaangename ervaring is, herstelt bijna iedereen binnen 48 uur na de eerste verschijnselen.

Toch kan het af en toe levensbedreigend zijn, maar de kans daarop is uiterst klein. Let er wel op dat bij de huidige uitbraak van COVID-19 het virus af en toe juist het darmslijmvlies aanvalt en diarree kan veroorzaken.

Hoe kunnen we voedselvergiftiging voorkomen?

De beste manier om voedselvergiftiging te voorkomen is door de regels voor voedselveiligheid te hanteren en om voedsel te vermijden dat potentieel onveilig kan zijn.

De kans op voedselvergiftiging is groter voor bepaalde soorten voeding vanwege de manier waarop ze geproduceerd en bereid worden. Dat geld met name voor vlees, gevogelte, eieren en schaaldieren wanneer deze niet goed genoeg worden verhit tijdens de voedselbereiding. Wanneer dit voedsel rauw wordt gegeten of niet genoeg verhit wordt (vandaar de associatie met barbecue) of wanneer men handen niet goed wast, een snijplank en messen niet goed schoonmaakt nadat er rauw voedsel op heeft gelegen, kan besmetting plaats vinden.

Voedsel waar men als vanzelf een groter risico op besmetting loopt, zijn:

• sushi en andere soorten vis, die (vrijwel) rauw worden gegeten
• vleeswaren en hotdogs, die niet nog eens worden verhit voor ze worden gegeten
• gehakt, wat gemaakt kan zijn van verschillende dieren
• ongepasteuriseerde melk, kaas en vruchtensap
• ongewassen fruit en saladegroenten, die rauw worden opgegeten

Was altijd de handen voordat je eten gaat koken of opeten. Zorg ervoor dat voedsel goed afgesloten wordt bewaard. Kook vlees en eieren altijd goed door. Alles wat in aanraking is gekomen met rauw voedsel moet eerst schoongemaakt worden, voor het wordt gebruikt om ander voedsel te bereiken. Zorg ervoor dat je fruit en groenten altijd goed wast voor je ze (rauw) serveert.