Tips om een huis zonder airconditioning af te koelen

Nadat wereldwijd de temperaturen op het noordelijk halfrond tot ver boven de 30°C opliepen en het in het nieuws kwam dat de vraag naar elektriciteit voor airconditioning in Californië zo groot was dat de elektriciteitsmaatschappij deze tijdelijk moest afsluiten was het wel duidelijk dat het onderwerp van het blogartikel zou moeten gaan over oplossingen om een huis af te koelen zonder te vertrouwen op energieverkwistende airconditioning.

Duurzaam bouwen

Duurzaam bouwen kan de oplossing zijn: bouw op een zodanige wijze zodat een gebouw zichzelf koel kan houden en als het ware een eigen natuurlijke airconditioning creëert in plaats van dat het op mechanische wijze verhit en afgekoeld wordt.

Wanneer een gebouw slim wordt ontworpen is dat goed nieuws voor de CO2-voetafdruk. Gebouwen dragen tot 40% bij aan de totale hoeveelheid CO2-emissie in landen met een warm klimaat zoals de Verenigde Staten.

Duurzaam ontwerpen, waarbij een gebouw passief wordt opgewarmd en afgekoeld is geen nieuw fenomeen, maar wordt al honderden en mogelijk al duizenden jaren toegepast in landen met een woestijnklimaat, zoals Marokko, Egypte of Iran. Daar worden huizen gebouwd net natuurlijke ventilatie waarbij koele lucht binnenstroomt via binnenplaatsen of ventilatiekanalen, die verbonden zijn met speciale windvangers (koeltorens) op het dak.

Duurzaam bouwen vereist kennis van het lokale klimaat en de stand van de zon evenals de meest gebruikelijke windstromen.
Er kan ook gebruik gemaakt worden van speciale koelsystemen waarbij water verdampt om zo de temperatuur nog verder omlaag te brengen.
Dat werkt echter alleen in gebieden waar de zomers droog zijn.
Afhankelijk van het lokale klimaat zal het nodig zijn om verschillende technieken te implementeren.
Een ruimte kan overdag gesloten worden en dan 's nachts weer geopend worden om zo een koele nachtbries binnen te laten. Of je kan bouwen met materialen, die de warmte absorberen.

Duurzaam bouwen is op de lange termijn ook goedkoper. Immers er is minder energie nodig om een gebouw af te koelen of op te warmen en dat bespaart geld. Soms vergt duurzaam bouwen wel een grotere financiële investering, maar dat is niet altijd het geval. Ramen slimmer oriënteren kost geen extra investering, maar bespaart wel geld.

Helaas zijn benaderingen waarbij gebouwen slim geventileerd worden en gebruik wordt gemaakt van speciale koeltorens nog niet erg populair.
Ondanks de voordelen van duurzaam bouwen op de lange termijn kost het bouwen ervan nog altijd meer geld. En een deel van het probleem is dat de mensen, die verantwoordelijk zijn voor het ontwerp van een gebouw meestal later niet zelf ook de energierekening hoeven op te hoesten.

Tips om een bestaand huis af te koelen

Wanneer je op korte termijn niet van plan bent een nieuw huis te bouwen zijn er dan andere oplossingen om een huis (of jezelf) af te koelen wanneer je geen airconditioning kan of wilt plaatsen? Jazeker! Hierna volgen zeventien tips

1. Sluit de gordijnen het grootste deel van de dag

Sluit je (rol)gordijnen vanaf het eind van de ochtend tot de vroege avond. Dit kan een kamer tussen 5 en 10 graden koeler maken. Een andere oplossing is om getinte raamfolie op het raam te plakken.

2. Sluit alle deuren

Je zal er versteld van staan hoeveel warmte er via de deuren ontsnapt. Wanneer je je (achter)deur overdag open laat staan, komt er via de zon veel warmte binnen.
Wanneer je net zoals wij, een voor- en achterdeur hebt die grotendeels uit glas bestaat, kan je wanneer het om vlakglas gaat, hetzelfde raamfolie gebruiken. Of desnoods tijdelijk afplakken met aluminiumfolie.

Op de lange termijn kan het verstandig te zijn te investeren in beter geïsoleerde ramen en deuren. Dankzij betere isolatie kan een huis met lagere energiekosten 's zomers koeler blijven en 's winters warmer.

Sluit ook ruimtes af die niet gebruikt worden en koel alleen die delen van het huis, die op dat moment gebruikt worden.

3. Zorg voor schaduw buitenshuis

Als je huis niet beschermd wordt tegen de zon, kan het huis overdag heel erg warm worden.

Als je een huis van binnen vrijwel volledig verduistert door alle gordijnen dicht te doen, kan je aardig depressief worden. Een andere oplossing is om buitenshuis voor schaduw te zorgen. Dat kan met een stijlvolle luifel, maar in noodgevallen kan je zelfs lakens gebruiken om ramen tijdelijk af te dekken, zonder dat het binnen in huis erg donker wordt. Met wat meer ruimte kan je ook een zonnescherm voor ramen op het zuiden opstellen om zo de hete middagzon buiten te houden. Je kan met wat fantasie jezelf aan het strand wanen!

4. Planten voor meer schaduw

Hier heb je uiteraard meer tijd en planning voor nodig. Een boom in volle bloei kan tot wel 70% zonnestraling opvangen, die anders het huis zouden verwarmen.
Planten, bomen en heesters die van zon houden en schaduw bieden kunnen strategisch geplaatst worden op het zuiden en daar het huis koel houden. Een boom heeft nog meer voordelen dan het bieden van schaduw. Ze nemen kooldioxide op uit de lucht en ademen weer zuurstof uit en verdampen daarnaast ook water, wat een verder verkoelend effect heeft. In vergelijking met asfalt kan het temperatuurverschil wel tot 25°C oplopen. Uiteraard ligt er vlak bij je woning geen asfalt, maar zelfs een verschil van 5°C kan al veel uitmaken.

Wanhoop niet als je alleen maar een balkon hebt, je kan ook grotere potplanten gebruiken die schaduw bieden. Een van de goedkoopste oplossing is een zonnebloem, die snel groeit en in de zomer veel schaduw kan bieden en waar je uiteindelijk de zaadjes van kan opeten!

5. Gebruik een ventilator

Een ventilator, die in een deel van het huis worden gebruikt zijn veel goedkoper qua energieverbruik dan airconditioning voor het gehele huis.
Ventilatoren koelen niet zozeer de lucht als dat ze lucht verplaatsen over je huid waardoor je lichaamszweet beter kan verdampen en je beter afkoelt dan in stilstaande lucht.

je kan een maximaal verkoelend effect genereren door grotere ventilatoren strategisch neer te zetten in raamopeningen of in de hal, waardoor er letterlijk een briesje opsteekt in huis waarbij koele lucht van het ene deel van de woning (of van buiten) naar het andere deel wordt geblazen.
Een slimme oplossing is om ijsblokjes in een grote kom te doen en die voor een tafelventilator te plaatsen. De koude damp afkomstig van smeltende ijsblokjes worden dan in jouw richting geblazen, wat een fijn verkoelend effect geeft op snikhete dagen.

In landen met een heet klimaat gebruikt men vaak vaste plafondventilators om het huis af te koelen.
In Nederland zal je deze plafondventilators niet snel in een huis aantreffen, maar wel in oudere fabrieken, zoals onze lokale sportschool die gevestigd is in een voormalige sigarenfabriek met hoge plafonds, waar aan lange buizen ventilatoren hangen om de ruimte eronder af te koelen.

6. Gebruik de afzuigkap

Veel huizen hebben zowel een afzuigkap in de keuken als in de badkamer om stoom en warmte van het koken of douchen af te voeren. Lang niet iedereen weet dat je de afzuigkap op hete dagen ook kan aanzetten om hete lucht uit de keuken en ernaast liggende ruimtes af te voeren.

7. Ontvochtigen

Wanneer je in een gebied leeft met een droog klimaat kan je dankzij lichaamszweet afkoelen, precies zoals Moeder Natuur dat bedoeld heeft. Maar wanneer je ergens woont met een hoge luchtvochtigheid zoals in Florida of Hong Kong zal je niet afkoelen door te zweten. In plaats daarvan plakt het zweet aan je lijf en zal je je nat, plakkerig en miserabel voelen.

In zo'n klimaat kan een ontvochtiger wonderen verrichten.
Een ontvochtiger verwijdert overtollig vocht uit de lucht, waardoor de hitte beter te verdragen zal zijn. Veel ontvochtigers hebben wel als nadeel dat ze zelf ook weer warmte genereren, maar als je in een vochtig klimaat woont, maakt de lagere luchtvochtigheid dat beetje extra warmte meer dan goed.
In ons eigen land is het gebruik van een ontvochtiger niet gebruikelijk omdat de luchtvochtigheid zelden heel hoog is, maar je kan ze wel vinden in groothandels zoals de Makro, waar wij de onze hebben aangeschaft om supplementen bij een optimale luchtvochtigheid te kunnen bewaren.

8. Zet op strategische momenten alle ramen weer open

Zet 's nachts of in de vroege ochtend alle ramen juist weer tegen elkaar open om zo de koelere nachtlucht binnen te laten en sluit ze weer zodra het buiten warmer wordt.

9. Trek de stekkers eruit

Letterlijk alles wat je in een stopcontact steekt, wordt daar warmer van. Trek dus alle stekkers eruit van apparaten, die je niet gebruikt. Zelfs een schakelaar met een rood lichtknopje kost energie en levert warmte. Alleen uitschakelen is niet genoeg, trek de stekker er uit!

10. Energiezuinige lampen

Ouderwetse lampen slurpen niet alleen energie, maar ze produceren ook nog eens veel warmte.
Een ingeschakelde ouderwetse lamp van 100 Watt kan een kleine ruimte wel tot 5°C warmer maken dan wanneer deze uit is geschakeld.
Wanneer je nog niet bent overgestapt op energiezuinige lampen, doe dit dan zo snel mogelijk.

Wanneer je muren binnenshuis ook in een lichtere kleur verf (of behang) geeft, reflecteert dat ook beter en is er minder extra verlichting nodig.

11. Kook niet overdag of kook buitenshuis

Het is slim om tijdens de hete zomermaanden je maaltijden zodanig te plannen dat je overdag geen fornuis nodig hebt. Wanneer je die toch moet gebruiken, kook dan in de voormiddag of aan het eind van de dag.
Of kook buiten zodat je niet je eigen huis mee verwarmt.

12. Ruim je kamer op

Een rommelige kamer voelt warmer aan! Haal voorwerpen, meubels, boeken, kranten en tijdschriften weg uit de woonkamer zodat deze ruimer aanvoelt.
Zet in het midden van de kamer iets neer waardoor je je kalmer voelt. Bijvoorbeeld een vaas waar je mooie bloemen in zet of een diepe kom, die je met koud water vult en er bloemblaadjes in laat drijven of die je vult met steentjes of zeeschelpen om zo de kamer en jezelf op te vrolijken.

13. Afkoelen door verneveling

Plaats een licht parfum zoals een eau de cologne of een speciale body of hair mist in de koelkast en gebruik deze om jezelf regelmatig onder te sprayen met een heerlijk geurende nevel. Vooral als je daarna voor een ventilator of in een koele bries gaat staan is het verkoelend effect extra groot.
Vooral wanneer je op het randje staat van oververhitting kan het vernevelen van parfum of zelfs water uit een plantenspuit levensreddend zijn.

Als je het niet erg vindt met een nat lijf rond te lopen kan je zelfs zover gaan om regelmatig een snelle douche te nemen zonder je af te drogen. 's Nachts kan een lauwwarme douche vooral erg prettig zijn nadat je badend in het zweet wakker bent geworden en niet meer kunt inslapen.

14. Slaap beneden in huis

Wanneer je huis overdag snikheet wordt en het op de bovenverdieping waar de slaapkamer meestal nog warmer is, voel je dan gezegend met een kelder of souterrain. Zelfs in de woonkamer zal je meestal beter slapen dan in de slaapkamer.

15. Slaap hoog boven de grond

Wanneer het niet mogelijk is om benedenshuis te slapen kan het handig zijn om in een bed te slapen waar lucht rondom kan circuleren.
Als het je lukt om in een hangmat te slapen is dat een prima oplossing.

16. Probeer anders een bamboe mat

Wanneer dat allemaal niet mogelijk is, zou je eens aan een bamboe mat kunnen denken.
Een mat van bamboe is weliswaar niet zo comfortabel als een matras, maar houdt daarentegen de hitte niet zo lang vast als een dikke matras dat doet.

17. Als al deze oplossingen niet van toepassing zijn, ga dan ergens anders heen

Stel dat je in een huis woont zonder gordijnen, geen kelder en zelfs geen ventilator hebt en toch je hoofd koel wilt houden?
Overdag is het niet heel moeilijk om te ontsnappen aan een snikhete woning of appartement omdat vrijwel elk bedrijfsgebouw een airconditioning heeft om personeel, klanten en/of goederen koel te houden. Maar wat nu als je bang bent om geïnfecteerd te raken met COVID-19 vanwege slecht ontworpen ventilatie?

Dan is het best slim om gedurende de heetste dagen van het jaar tijdelijk in te trekken bij een vriend of familielid, die wel over airconditioning beschikt.
Zorg er dan wel voor dat je je vriend of familielid laat merken hoezeer je zijn (of haar) hulp waardeert en trakteer op lekkere hapjes en verfrissende drankjes als dank voor de verkoeling, die hun huis biedt.