PFAS-verontreiniging oorzaak van veel onrust

In oktober kwam bijna elk bouwproject in Nederland tot stilstand, omdat vrijwel geen enkele bouwklus uitgezonderd de kleinste, niet meer zonder veel papierwerk of laboratoriumproeven kan worden uitgevoerd.

Hoe is dat zo gekomen? De wettelijke drempel voor PFAS, een afkorting voor poly- en perfluoralkylstoffen is extreem laag ingesteld tot de overheid een besluit heeft genomen over het niveau waarbij PFAS in de grond schadelijk voor de gezondheid wordt geacht. Men wil zo voorkomen dat schone grond verontreinigd wordt met vervuilde grond.

Als begraafplaatsen niet zouden zijn vrijgesteld van deze wetgeving, dan kon er zelfs geen mens kunnen worden begraven, omdat deze PFAS-stoffen zich ook ophopen in het menselijk lichaam en daarmee de grens overschrijden van wat wettelijk is toegestaan. Deze grens is momenteel namelijk net zo laag als het niveau waarop PFAS kan worden waargenomen, het zogenaamde detectieniveau.

Waarom zouden we ons druk maken over PFAS?

Als je wel eens popcorn uit de magnetron eet, muffins, frietjes of beboterd brood, dan heb je waarschijnlijk ook een kleine portie PFAS binnen gekregen.

PFAS staat vooral bekend om de eigenschap dat ze perfect geschikt zijn als anti-aanbaklaag in pannen, maar ook en vooral in verpakkingen, zoals van pizzadozen, waar ze voorkomen dat vet door de verpakking heen lekt.

Helaas blijft PFAS niet permanent zitten op deze verpakking. Een deel van de PFAS breekt af van de verpakking en verdwijnt in ons voedsel zodat ze onze gezondheid kunnen schaden en in de omgeving waar ze milieuverontreiniging veroorzaken.

Problemen met PFAS

PFAS hebben een heel speciale eigenschap, namelijk dat ze uitzonderlijk goed zowel water als vet en dus ook vlekken afstoten.
Dat maakt PFAS bijzonder aantrekkelijk voor toepassing in een veelvoud aan producten zoals tapijt, meubilair, kleding, blusschuim en voedselverpakkingen.
Maar juist de reden waarom PFAS zo populair is, maakt het ook tot een problematisch product.

PFAS breekt namelijk niet gemakkelijk af: niet in ons lichaam, noch in de omgeving en is vrijwel onverwoestbaar, wat de reden is dat ze ook wel 'forever-chemicals' worden genoemd.
Sommige PFAS-stoffen verdwijnen pas na 8 jaar of nog veel langer uit ons lichaam.

Aanwezigheid van PFAS in het lichaam wordt in verband gebracht met nier- en teelbalkanker, hormoonverstoringen, leverschade, schade aan het immuunsysteem en een te laag geboortegewicht.
Vanwege de combinatie van slechte afbreekbaarheid in het milieu en de giftigheid is blootstelling aan PFAS des te problematischer. Helaas worden we dagelijks aan zulke stoffen blootgesteld.
In een onderzoek bij ruim 600 Amerikaanse kinderen bleek bijvoorbeeld dat elk onderzocht kind wel PFAS in het lijf had zitten. PFAS wordt ook al in moedermelk aangetroffen, zij het in lagere concentraties dan bij de moeder zelf.

PFAS komt via voedselverpakkingen in ons voedsel

Voedselverpakkingen speelt ook een belangrijke rol bij de blootstelling aan PFAS. PFAS-stoffen kunnen namelijk uit de verpakking lekken naar het verpakte voedsel en daarmee met elke hap die we ervan nemen, in ons lichaam.

Bakpapier voor kleine cakejes, sandwichverpakkingen, boterverpakkingen en verpakkingen voor magnetronpopocorn lekken stuk voor stuk PFAS in het voedsel wat ze verpakken.

Hoeveel dat is, is temperatuursafhankelijk: hoe hoger de temperatuur waarop het voedsel en het materiaal waarin PFAS is verwerkt (bakpapier of een anti-aanbakpan) wordt verhit, des te meer PFAS er in het voedsel terecht komt.
Popcorn, die in een speciale verpakking in de magnetron wordt verhit bevat na bereiding veel meer PFAS dan ervoor.

Soms kan het materiaal waarin PFAS is verwerkt op zichzelf ook weer andere PFAS-stoffen produceren en zo als 'PFAS-fabriek' functioneren, wat vooral geldt voor versleten anti-aanbakpannen waarin PFAS is verwerkt.

Helaas kan PFAS ook weglekken zonder dat verpakkingsmateriaal verhit wordt. Bij een experiment bleek dat boter dat verpakt was met PFAS bewerkt boterpapier, na 45 dagen een 8x hogere concentratie aan PFAS bevatte dan ervoor.

Het verband tussen PFAS in voedselverpakking en het milieu

Ofschoon vissen en vogels zelf geen voedsel eten wat in met PFAS behandelde verpakking heeft gezeten, worden ze toch veelvuldig eraan bloot gesteld. Dat komt omdat verpakkingen met PFAS eindigen op vuilstortplaatsen, waar ze in de omgeving weg lekken en zo het water en de bodem vervuilen.

Onderzoekers hebben PFAS-stoffen aangetroffen in composthopen, vloeistof dat weglekt bij vuilstortplaatsen en in zogenaamde biosolids, wat een net woord is voor zuiveringsslib afkomstig uit stedelijk afvalwater wat vaak als meststof hergebruikt wordt. Omdat PFAS niet of amper afbreekt, blijft het daarna zeer lang in de bodem zitten.

Uiteraard is de schade vele malen groter vlakbij fabrieken waar PFAS wordt vervaardigd, zoals bij Chemours (voorheen DuPont) wat het rechtstreeks in de omgeving loost. Ook blusschuim is een belangrijke bron van PFAS in de bodem, vooral waar grote branden zijn geweest of waar veelvuldig ermee wordt geoefend door de brandweer.

Er is genoeg reden om je zorgen te maken.
Uit laboratoriumonderzoek blijkt dat PFAS de hormoonhuishouding verstoort en leidt tot leverschade in de Atlantische zalm en regenboogforel. Kikkervisjes hadden als gevolg van PFAS een abnormale ontwikkeling van hun geslachtsorganen.
PFAS bleek de oorzaak te zijn voor minder nakomelingen bij zwaluwen en bij hommels, die net als bijen ook belangrijk zijn voor de bevruchting van gewassen.
Bij dolfijnen (tuimelaars) die voor de kust van Zuid-Carolina zwommen, werden als gevolg van verontreiniging van het water voor PFAS verstoringen gevonden in het immuunsysteem, de bloedaanmaak, de nieren en de lever.

Ook werd aangetoond dat PFAS na vervuiling van de bodem opgenomen worden door gewassen die er op geteeld worden, waardoor ze weer op andere wijze in onze voedselketen terecht komen.

Zitten we nu voor altijd vast aan PFAS in voedselverpakkingen?

Het goede nieuws is dat fabrikanten bezig zijn met het maken van alternatieven en dat de voedselindustrie ook meer en meer kiest voor verpakkingsmateriaal waarin geen PFAS is verwerkt.
In korte tijd is ruim de helft van al het verpakkingsmateriaal vrij van PFAS-stoffen.

Voedsel verpakkingen zijn ook de plek waar een consument en de industrie logischerwijs moet beginnen om stoffen te elimineren die een serieuze bedreiging zijn gaan vormen voor onze gezondheid en voor het milieu.

Er zijn veel bronnen van PFAS rondom ons heen. In de Verenigde Staten is blusschuim een belangrijke oorzaak voor vervuild oppervlaktewater in veel gemeenschappen. Binnenshuis is vlekwerend tapijt ook een voorname bron van vervuiling. Buitenshuis dragen de meeste van ons ons graag waterwerende regenjassen en buitensportkleding.

Kortom, PFAS wordt in zo ongelooflijk veel producten toegepast, dat het een veelomvattend en ingewikkeld plan zal vergen om de toepassing ervan in te dammen en reeds ontstane vervuiling op te ruimen.

Het is wel overduidelijk dat we als eerste ervoor moeten zorgen dat PFAS verdwijnt uit voedselverpakkingen: PFAS is slecht voor onze gezondheid, blijven niet zitten waar ze horen te zitten en verdwijnen daarheen waar we ze niet willen hebben: ons voedsel en onze leefomgeving.