Fijnstof en uw gezondheid

Wat is fijnstof

• schimmelsporen
• stof
• rook
• pollen
• roet
• vuil

Wat is het verschil tussen PM10 en PM2.5?

Wanneer we het hebben over fijnstof, heeft men het vooral over twee soorten: PM10 en PM2.5.
U zult zich afvragen: wat is precies het verschil tussen PM2.5 en PM10? Zijn dit geheel verschillende verontreinigende stoffen?

Het voornaamste verschil tussen PM2.5 en PM10 is de omvang. Wanneer we het over fijnstof hebben, slaat het cijfer achter PM op de diameter van de deeltjes. PM10 betekent dat het om deeltjes gaat die kleiner zijn dan 10 micrometer, terwijl PM2.5 slaat op deeltjes kleiner dan 2,5 micrometer. PM10 wordt ook bezien als 'grofkorrelig fijnstof' en PM2.5 als regulier fijnstof.

PM10 en PM2.5 zijn dus allebei fijnstof, maar de omvang bepaalt welk effect het heeft op de gezondheid na blootstelling eraan.

Hoe beïnvloedt fijnstof onze gezondheid?

Fijnstof is een vorm van luchtverontreiniging en heeft als zodanig een nadelige invloed op onze gezondheid. Om te begrijpen welke invloed fijnstof heeft op de gezondheid moeten we onderscheid maken tussen de effecten van PM10 en PM2.5.

Gezondheidseffecten van PM10
Ondanks dat het de grootste is van de twee belangrijkste fijnstofcategorieën, is PM10 toch heel klein (kleiner dan 1/10e van een mensenhaar!). Wanneer je deze inademt, kunnen PM10-deeltjes de neus en keel irriteren en daar een allergische reactie opwekken. Zodra deze PM10-deeltjes in de longen terecht komen, irriteert het daar het longweefsel en een astma-aanval veroorzaken. Andere nadelige gezondheidseffecten kunnen zijn:

• hersenbloeding, hoge bloeddruk en hartaanvallen
• toegenomen risico op longkanker
• verminderde longcapaciteit
• bronchitis
• voortijdig overlijden

Gezondheidseffecten van PM2.5
PM2.5-deeltjes zijn nog veel gevaarlijker voor de gezondheid. Eén van de redenen dat wetenschappers PM2.5-deeltjes in een aparte categorie plaatsen ofschoon je ze ook onder de PM10-categorie zou kunnen scharen (ze zijn immers kleiner dan 10 micrometer) is omdat deze deeltjes een speciale vervelende eigenschap hebben. PM2.5-deeltjes kunnen niet alleen diep in de longen binnendringen, maar ook de bloedbaan binnen komen. Daarvoor zijn PM10-deeltjes te groot, maar dat lukt PM2.5-deeltjes wel. Zo kunnen deze in andere delen van het lichaam terecht komen, zoals in de hersenen.

Daar waar PM2.5-deeltjes terecht komen in het lichaam, veroorzaken ze ontstekingen en beschadigen ze de organen. PM2.5- deeltjes kunnen naast de verschijnselen die PM10-deeltjes veroorzaken, ook leiden tot de volgende ziekteverschijnselen:

• ademhalingsstoornissen
• verminderde weerstand
• aangeboren afwijkingen
• diabetes
• minder witte stof in de hersenen

PM0.1 (ultrafijnstof)
Over PM0.1 ofwel ultrafijnstof wordt slechts zelden gesproken omdat er zo weinig over bekend is. Wel denkt me dat ultrafijnstof (PM0.1) een nog nadeliger invloed heeft op de gezondheid dan reguliere fijnstof (PM2.5 of PM10). Wetenschappers zijn het echter nog niet met elkaar eens wat dan precies de gezondheidseffecten zijn van ultrafijnstof.

Relatie tussen fijnstof en COVID-19

Veel van de onderliggende kwalen, die de kans op overlijden verhogen bij het oplopen van COVID-19, zijn ook dezelfde ziekten die veroorzaakt worden door langdurige blootstelling aan luchtverontreiniging.
Op basis van uitgebreide gegevens die men verzameld heeft over sterftecijfers van COVID-19 in relatie tot de lokale luchtkwaliteit, blijkt dat een stijging van slechts 1 microgram/m3 aan PM2.5 deeltjes leidt tot een stijging met 8% van het risico op overlijden aan COVID-19.
Dit benadrukt het belang van het naleven van de luchtkwaliteitsnormen om zo de kwaliteit van onze gezondheid zowel tijdens als na de COVID-19 pandemie te garanderen.

Waar komt fijnstof vandaan?

Met al deze kennis in het achterhoofd, is het gemakkelijk om somber te worden. Hoe kan je in hemelsnaam gifstoffen vermijden die rondzweven in de lucht, die je inademt? Gelukkig valt er wat aan te doen dankzij tips en technische hulpmiddelen, die de kans op blootstelling aan schadelijk fijnstof kan verminderen wanneer we verstandige keuzes maken. Ten eerste moeten we weten waar fijnstof vandaan kan komen, zodat we deze vorm van luchtverontreiniging gemakkelijker kunnen vermijden.

Wanneer we aan luchtvervuiling denken, denken we meestal aan verontreiniging uit fabrieken en energiecentrales. Dat is inderdaad een belangrijke bron van fijnstof, maar er zijn veel meer plekken waar fijnstof gevormd wordt. In het algemeen wordt onderscheid gemaakt tussen primaire en secundaire bronnen.

Primaire bronnen van fijnstof

Een primaire bron van fijnstof stoot rechtstreeks fijnstof de lucht in. Een aantal voorbeelden van zulke primaire bronnen zijn:

• bouwplaatsen
• mijnbouw
• wegenbouw
• onverharde wegen
• natuurlijk stof
• verkeersuitlaatgassen
• bosbranden
• zwerflandbouw, waarbij vuur wordt gebruikt
• andere activiteiten buitenshuis, waarbij vuur gestookt wordt

Ofschoon dit allemaal voorbeelden zijn van luchtvervuiling, die in de buitenlucht plaats vinden kan het niveau aan fijnstof binnenshuis vaak nog veel hoger zijn dan buitenshuis.
Binnenshuis zijn hout- en koolfornuizen belangrijke bronnen van PM2.5-deeltjes. Deze deeltjes kunnen zonder afdoende ventilatie niet ontsnappen uit onze woningen.
Daarnaast zijn huidschilfers van huisdieren en schimmelsporen ook vormen van fijnstof, die vrijwel uitsluitend binnenshuis voorkomen.

Secundaire bronnen van fijnstof

Net zoals ozon, kan fijnstof ook ontstaan door andere vormen van luchtverontreiniging. Door chemische reacties van gassen zoals ammoniak, vluchtige organische verbindingen, zwaveloxide en stikstofoxiden ontstaan aerosolen. Veel van de PM2.5-fijnstofdeeltjes die we kennen, ontstaan uit secondaire bronnen van fijnstof, waardoor het van belang is om een rem te zetten op alle vormen van luchtverontreiniging.

Hoe kan je jezelf beschermen tegen fijnstof?

Een heel belangrijke manier om jezelf en je gezin te beschermen tegen fijnstof is door regelmatig gegevens over de luchtkwaliteit in je eigen leefomgeving te raadplegen.
Fijnstof is een van de belangrijkste vormen van luchtverontreiniging, waar mileudiensten zoals het RIVM informatie over verzamelen en waarmee de zogenaamde luchtkwaliteitsindex (air quality index,AQI) wordt bepaald.

Hier zijn 2 links naar Europese websites waar luchtkwaliteit wordt bijgehouden :
Air Pollution in Europe: Real-time Air Quality Index Visual Map 
European Air Quality Index

Wanneer sprake is van ernstige luchtvervuiling is het beter om binnen te blijven en de deuren en ramen gesloten te houden. Met name kinderen, ouderen en mensen met een luchtwegaandoening zijn erg gevoelig voor fijnstof. Zij doen er goed aan om ook binnen te blijven als de situatie iets minder ernstig is (AQI 101-150).

Sla het buitensporten over
Sporten is een fantastische manier om fit te worden en gezond te blijven, maar op een dag met veel smog, kan het meer schade aanrichten dan dat je er profijt van hebt. Wanneer we ons zwaar inspannen, ademen we vaker en dieper in, waardoor luchtverontreiniging dieper de longen kan binnendringen. Hoe meer tijd we buiten doorbrengen en ons in het zweet werken, des te meer schade fijnstof kan aanrichten.

Op dagen met veel luchtverontreiniging is het beter om binnen te sporten. Idealiter gebeurt dat in een ruimte waar de lucht gezuiverd wordt. Of sport minder intensief en draag een stofmasker. Ga voor je naar buiten gaat eerst na hoe de luchtkwaliteit (AQI) is. Ga zelfs niet met een mondkapje op naar buiten wanneer de waardes boven 300 uitkomen).

Draag een stofmasker
Wanneer je beslist wel naar buiten moet gaan, draag dan een stofmasker. Stofmaskers filteren het meeste fijnstof uit de lucht die je inademt.

Stofmaskers kunnen niet alle fijnstof tegenhouden, omdat deze niet 100% luchtdicht zijn. Toch zal een stofmasker in staat zijn om een groot deel van het fijnstof tegen te houden en daardoor de schadelijke effecten ervan beperken.

Eet gezond
Door de spreekwoordelijke appel te eten kan je fijnstof niet wegkrijgen, maar bepaalde voedingsstoffen kunnen er wel voor zorgen dat de er minder oxidatieve schade wordt berokkend door fijnstof in te ademen.
Antioxidanten in supplementvorm of uit voeding zoals bessen, noten, groene groenten en visolie zijn allemaal 'superfoods' die de oxidatieve stress op het lichaam kunnen verminderen, waardoor fijnstof minder negatieve effecten hebben op ons lichaam.

Pas wel op, door het eten van bessen en te supplementeren met visolie kan je niet alle negatieve effecten van fijnstof op de gezondheid tenietdoen. Nee, combineer gezonde voeding met preventiemaatregelen zoals luchtfilters en stofmaskers om je volledig te beschermen.

Schaf een luchtreiniger aan
Zelfs wanneer je erin slaagt om luchtverontreiniging buiten te ontlopen, zal er toch altijd wel fijnstof het eigen huis binnendringen. In zo'n geval biedt een luchtreiniger mogelijk een oplossing.
Door stofdeeltjes weg te filteren, kan een luchtreiniger het aandeel fijnstof binnenshuis verminderen.

Investeer in een luchtkwaliteitsmeter
Wil je echt het naadje van de kous weten, dan is een eigen luchtkwaliteitsmeter een mooie oplossing. Luchtkwaliteit wordt immers maar op een beperkt aantal plekken gemeten en zelfs binnen dezelfde stad kan er al een groot verschil zijn tussen de verschillende wijken.
Luchtkwaliteitsmeters geven nog veel meer informatie dan alleen de hoeveelheid stofdeeltjes, maar ook de hoeveelheid CO2, TVOC (vluchtige organische stof), luchtvochtigheid en nog veel meer.

Samenvattend

1. Fijnstof is een belangrijke vorm van luchtvervuiling met grote gevolgen voor de volksgezondheid. Gelukkig kan je veel doen om jezelf te beschermen tegen fijnstof
2. Wees op de hoogte van de luchtkwaliteit op plaatselijk niveau
3. Vermijd buitensporten op dagen dat sprake is van matige tot ernstige luchtverontreiniging
4. Draag een stofmasker als je toch naar buiten moet
5. Eet voedsel dat rijk is aan antioxidanten
6. koop een luchtreiniger
7. gebruik zo nodig een eigen luchtkwaliteitsmeter