Breekt u medicijnen snel of langzaam af? Geneesmiddelen afgestemd op ons genetisch profiel!

Grapefruitsap is al heel lang een van de basisproducten in ons huishouden. Niet eens zozeer wegens de aangename licht bittere smaak, maar omdat het ons geheime wapen is wat het effect van de meeste voedingssupplementen vergroot.

Hoe kan dat? Werkzame stoffen in grapefruitsap hebben een behoorlijk groot effect op de belangrijkste enzymen in ons lichaam, die de naam 'cytochroom P450-complex' dragen en zich voornamelijk in de lever bevinden. Deze enzymen zullen uiteindelijk elk medicijn of supplement dat ons lichaam binnenkomt, metaboliseren.

De snelheid waarmee ieder van ons die medicijnen metaboliseert, verschilt flink van persoon tot persoon. Vaak maakt het niet zoveel uit hoeveel je van een medicijn nodig hebt, aangezien de meeste middelen ook bij hogere doseringen veilig zijn.

Er zijn echter uitzonderingen, die met name opgaan voor medicijnen met zware bijwerkingen zoals bij chemotherapie. Onlangs is er een doorbraak geweest op het terrein van medicijndoseringen.

Geneesmiddelen op maat

Ieder mens is anders en ieder mens reageert anders op geneesmiddelen. Toch geldt voor farmaceuten nog steeds het 'one-size-fits-all'-principe. Voor één individueel geneesmiddel kan uw arts de dosis aanpassen als u onaangename nevenverschijnselen ervaart of juist helemaal niet op een behandeling reageert.
Maar nu is het gemakkelijker om vooraf te voorspellen hoeveel van een medicijn nodig is voor een individuele patiënt.

"Medicijnen matchen met iemands DNA vermindert ernstige bijwerkingen met 30%"

SSinds de onthulling van het menselijk genoom is precisiegeneeskunde zo ver gevorderd dat het nu een integraal onderdeel is van de klinische geneesmiddelenontwikkeling.

Minstens zo belangrijk is het gebruik van genetische informatie om ziekten op te sporen en behandelingen op maat te maken. Onderzoekers van het Leids Universitair Medisch Centrum zijn mogelijk tot een doorbraak in precisiegeneeskunde gekomen. Ze gebruikten een zogenaamde DNA-medicijnenpas voor op maat gemaakte behandelingen in een breed scala van ziektegebieden. Het aanpassen van de dosering van medicijnen op basis van DNA-profielen van patiënten leidde tot 30% minder ernstige bijwerkingen.

Op veel gebieden van de geneeskunde raakt een uniforme aanpak voor het voorschrijven van medicijnen achterhaald. Dit geldt vooral in de oncologie. Vanwege variaties in onze genetische samenstelling reageren patiënten vaak anders op bepaalde kankergeneesmiddelen.

In zijn eenvoudigste vorm onthult precisiegeneeskunde welke patiënten waarschijnlijk baat zullen hebben bij het innemen van een geneesmiddel of bijwerkingen zullen ervaren.

Maar dat is vaak ingewikkelder dan je zou denken. Als gevolg van verschillen in iemands stofwisseling kunnen sommige patiënten bepaalde medicijnen sneller verwerken dan andere en hebben ze bijgevolg een hogere dosis nodig van hetzelfde medicijn.

Onderzoekers van de Universiteit Leiden brachten het DNA van 7.000 deelnemers in 7 Europese landen in kaart. Deze deelnemers kregen onder andere medicijnen voor de behandeling van kanker, hart- en vaatziekten en psychische klachten.
Voor de DNA-medicijnenpas keken de onderzoekers specifiek naar 12 genen die samen 50 varianten hebben waarvan bekend is dat ze de werking van 39 medicijnen beïnvloeden.

Eenmaal voorzien van hun medicijnenpas werden de patiënten behandeld met medicijnen door artsen en apothekers die de pas konden gebruiken om de optimale dosis voor de individuele patiënt te bepalen.
Na 12 weken werden de patiënten ondervraagd over bijwerkingen, zoals diarree, bloedarmoede, zenuwpijn of verlies van smaak. Tot verbazing van de onderzoekers namen de nadelige bijwerkingen met maar liefst 30% af.
"We wisten dat er een positief effect zou zijn, maar hadden nooit verwacht dat we een daling van dertig procent zouden zien, wat behoorlijkj veel is. Daarom vinden we dat dit onderdeel moet worden van de reguliere zorg", zegt hoofdonderzoeker Guchelaar.
Guchelaar pleit voor het in kaart brengen van het DNA van elke patiënt die naar de apotheek komt. "Alleen zo kunnen we de behandeling voor elke patiënt effectiever en veiliger maken."

Niet alleen hadden de proefpersonen minder last van bijwerkingen, ze vonden ook dat de medicijnenpas een gevoel van empowerment gaf, omdat ze zo actiever betrokken raakten bij hun eigen behandeling.

Dit roept de vraag op of zo'n medicijnenpas in de toekomst moet worden beschouwd als onderdeel van de standaardzorg en dus ook weer zelf door verzekerden betaald moeten worden. Deze pas zou tussen de 300 en 600 euro per patiënt kosten, maar op termijn ook tot kostenbesparingen kunnen leiden in de gezondheidszorg.

Het werk van Guchelaar's team van draagt bij aan precisiegeneeskunde in de gezondheidszorg. Daar komt meer bij kijken dan alleen DNA-profilering. Genderverschillen en etniciteit spelen ook een rol. Evenals factoren zoals lichaamsgrootte, verschillen in de darmflora van mensen, interacties tussen geneesmiddelen en andere niet-genetische factoren kunnen er ook toe leiden dat verschillende mensen die hetzelfde medicijn gebruiken, daar toch heel anders op reageren.

Invloed van grapefruit op de omzettingssnelheid van geneesmiddelen

Grapefruit heeft een hoog gehalte aan verbindingen die furanocoumarinen worden genoemd en die zijn ontworpen om de vrucht te beschermen tegen schimmelinfecties. Bij consumptie van grapefruit, schoppen deze furanocoumarinen de werking van cytochroom P450-enzymen in de war.
Het lichaam begint daarna nieuwe sets cytochroom P450-enzymen te produceren, wat meer dan 12 uur in beslag kan nemen.

Dit neemt nogal plotseling een van de belangrijkste afweermechanismen van het lichaam weg. Als u bijvoorbeeld een medicijn heeft met een biologische beschikbaarheid van 10 procent, zullen de medicijnfabrikanten, ervan uitgaande dat u een normaal werkend cytochroom P450 complex heeft en u 10 keer de hoeveelheid van het medicijn voorschrijven dan u werkelijk nodig heeft, omdat er zo weinig in uw bloedbaan terechtkomt.

Maar wanneer door de aanwezigheid van grapefruit in de bloedbaan de cytochroom P450 minder goed werken is de biologische beschikbaarheid van dat medicijn niet 10 procent maar 100 procent wat een overdosis kan zijn.

Zo ontzettend veel grapefruitsap is daar niet eens voor nodig: een fors glas van 300ml kan genoeg zijn.
Dit is kennis die eigenlijk algemeen bekend zou moeten zijn en toch zijn verbazingwekkend weinig mensen hiervan op de hoogte.

Hier is een korte en onvolledige lijst van enkele van de medicijnen waarvan uit onderzoek blijkt dat ze door grapefruit worden beïnvloed::

• benzodiazepines
• amfetamines 
• angstremmers zoals SSRIs
• cholesterolverlagende statines
• medicijnen tegen erectiestoornissen 
• meerdere vrij vrerkrijgbare medicijnen

.... en zo'n honderd andere middelen

IIn sommige gevallen is de interactie met grapefruit niet erg, omdat het veilige medicijnen zijn en zelfs meerdere keren de normale dosering hebben is niet bijzonder gevaarlijk. In andere gevallen is het buitengewoon gevaarlijk. "Er is een behoorlijk aantal medicijnen die mogelijk zeer ernstige bijwerkingen kunnen veroorzaken", zegt Bailey. "Nierfalen, hartritmestoornissen die levensbedreigend zijn, gastro-intestinale bloedingen, hypoventilatie (ademhalingsdepressie)."
Een hartritmestoornis kan in het ergste geval zelfs het hart tijdelijk laten stoppen met kloppen en dan is het sterftecijfer ongeveer 20 procent. Het lijkt vrijwel zeker dat er mensen zijn overleden door het eten van grapefruit.

Dit is zelfs nog gevaarlijker omdat grapefruit(sap) een favoriete vrucht is van ouderen.
De smaak van de grapefruit, die kenmerkende bitterheid, is zo sterk dat zelfs mensen die minder goed kunnen proeven, toch plezier beleven aan het drinken van grapefruitsap. Ouderen nemen ook veel vaker verschillende pillen, waarvan sommige een wisselwerking kunnen hebben met grapefruit.

Deze interactie is niet uniek voor grapefruits, maar komt voor bij alle bittere citrusvruchten gerelateerd aan de pomelo zoals zure sinaasappels en limoenen. Maar daarvan eten de meeste mensen door de zoveel hogere zuurtegraad in het algemeen veel minder. Grapefruit daarentegen is veel gemakkelijker in grote hoeveelheden weg te klokken, vooral ook omdat het kant-en-klaar als vruchtensap verkocht wordt.

Voor de goede orde: er is niets mis met grapefruits. Er zitten veel nuttige micronutriënten in een grapefruit, met name vitamine C. Maar in een tijd waarin zo ontzettend veel mensen medicijnen slikken (soms meer dan 5 verschillende), is de wisselwerking tussen grapefruit en medicijnen iets dat iedereen zou moeten weten.

Je kunt je afvragen, als grapefruit medicijnen of supplementen versterkt, zijn er dan andere voedingsmiddelen die ze zwakker maken?
Ja, die zijn er, met name het bekende stemmingsverbeterende kruid sint-janskruid.

St. Janskruid versnelt de stofwisseling

St. Janskruid kan de werking van veel geneesmiddelen verzwakken, waaronder zeer belangrijke geneesmiddelen zoals

• antidepressiva
• anticonceptiemiddelen
• ciclosporine, dat voorkomt dat het lichaam getransplanteerde organen afstoot
• sommige hartmedicijnen
• sommige hiv-medicijnen
• sommige antitumormedicijnen
• antistollingsmiddeln (bloedverdunners) 
• bepaalde statines

Conclusie

Over het algemeen vinden we het een heel positieve ontwikkeling dat we zoveel over ons eigen lichaam kunnen ontdekken.

Sommigen maken zich echter zorgen of dit niet weer een inbreuk op hun privacy is, vooral omdat de medicijnenpas een QR-code gebruikt om te worden gescand, waardoor we nare herinneringen krijgen aan de covid-lockdown toen mensen de toegang tot openbare voorzieningen zoals restaurants en sportscholen werd ontzegd.

Ondertussen wilt u zelf ook wel proberen de afbraak van medicijnen te versnellen of vertragen.
Bedenk dat niet alleen medicijnen maar ook giftige stoffen uit voeding worden afgebroken in dit enzymcomplex.
In het geval van milde voedselvergiftiging wilt u misschien de hulp gebruiken van specifieke ontgiftende supplementen zoals mariadistel, NAC, SAM-e of artisjok.

 

Mocht u het leuk vinden om meer te weten te komen over grapefruit, lees dan hier verder