Zijn voedingsmiddelen echt minder voedzaam dan vroeger? Over bodemuitputting en micronutriënten.

Heel wat enthousiaste fitnessers houden nauwgezet bij wat ze dagelijks aan calorieën binnenkrijgen in de hoop om zo succesvol gespierder te worden of juist af te slanken. Daarna gaat de meeste aandacht uit naar het verhogen van de eiwitinname wat ze vaak doen door eiwitpoeders te integreren in hun dagelijkse eetpatroon.

Voor het overige zal de aandacht van met name de groep die wil afslanken en/of gezonder wil leven, gericht zijn op het vermijden van onnodige suikers en zetmeelbronnen en in plaats daarvan meer groenten en fruit te eten wat ook beter verzadigt.

Terwijl er veel aandacht is op macronutriënten (eiwit/koolhydraten/vetten) let bijna niemand er op of ze ook nog genoeg micronutriënten binnenkrijgen.
Al decennia worden we namelijk gerustgesteld door het Voedingscentrum dat we , als we de Schijf van Vijf maar aanhouden, alle noodzakelijke voedingsstoffen binnenkrijgen, uitgezonderd een een klein aantal cruciale micronutriënten zoals jodium, foliumzuur bij zwangere vrouwen en vitamine D3 in de winter .

Los van het feit dat het de meesten van ons al niet lukt om een ideaal voedingspatroon te volgen en zo voldoende waardevolle micronutriënten binnen te krijgen is er een felle discussie gaande of het voedsel vandaag de dag nu wel of niet minder micronutriënten bevat dan vroeger en zo ja, wat daaraan valt te doen.

Hoewel enkele bronnen zeer overtuigend bewijs leveren dat voedingsmiddelen nu minder voedzaam zijn dan vroeger, beweren anderen dat het verschil te verwaarlozen is. 

Wat is bodemuitputting?

Bodemuitputting verwijst naar het verwijderen van voedingsstoffen uit de bodem. Meestal gebruiken we deze term om te verwijzen naar veranderingen die worden veroorzaakt door intensief agrarisch gebruik van de bodem. Het verwijst ook naar structurele veranderingen van de bodem. Bodemuitputting leidt ook tot verlies van biologische diversiteit.

Hoe beïnvloedt bodemuitputting de voedselkwaliteit? De bodem is een niet-hernieuwbare hulpbron en het behoud ervan is essentieel voor de voedselveiligheid en onze duurzame toekomst. De bodem is de ultieme voedselbron en heeft grote invloed op onze voeding.

Vruchtbare grond stimuleert de groei van planten door voedingsstoffen te leveren. Het fungeert als een watertank en dient als basis voor de plantenwortels. Begroeiing, bomen en groen voorkomen op hun beurt bodembederf en uitputting. Ze stabiliseren het, houden de water- en stikstofcyclus in stand, evenals de cyclus van andere voedingsstoffen. Planten helpen ook bij het verminderen van de negatieve effecten van water- en winderosie.

Omdat we de grond gebruiken voor intensieve landbouwproductie, eroderen we de voedingsstoffen. Dit is met name het geval als de grond wordt gebruikt om altijd hetzelfde type planten te produceren en er geen goede vruchtwisseling is.

Wanneer nieuwe gewassen niet voldoende voedingsstoffen uit de bodem kunnen onttrekken om goed te groeien, besluiten boeren om kunstmest te gebruiken om de bodemgesteldheid te verbeteren.

Overmatige exploitatie van landbouwgrond heeft geleid tot steeds sterkere bodemdegradatie en -uitputting. Vandaag kunnen we dit erkennen als een ernstig ecologisch probleem. Als gevolg hiervan zijn de voedingswaarden van de voedingsmiddelen die we vandaag de dag produceren drastisch veranderd in de afgelopen 50-70 jaar.

Daarom benadrukken steeds meer milieubewuste wetenschappers en landbouwexperts het belang van biologische landbouw. De filosofie van biologische landbouw is gebaseerd op duurzame exploitatie van natuurlijke hulpbronnen (voornamelijk bodem en water).

Het is ook gebaseerd op het verminderen van degradatie, milieuvervuiling en bodemuitputting door de implementatie van natuurlijke bodemverrijkingsmethoden. Dergelijke maatregelen zullen de voedingswaarde van het voedsel dat we produceren en consumeren aanzienlijk verbeteren.


Dat klinkt behoorlijk alarmerend, nietwaar? Genoeg om je te overtuigen vaker biologisch voedsel te gaan eten. Misschien ligt het wel genuanceerder!

Bodemuitputting is niet zo erg als wordt beweerd

De meeste artikelen waarin wordt gesteld dat de gewassen van tegenwoordig minder voedzaam zijn, lijken te veronderstellen dat planten 'voedingsstoffen maken' of voedingsstoffen opnemen, gewoon om ons mensen een plezier te doen. Alsof dit opnameproces los staat van de ontwikkeling van de plant zelf. We kweken groenten en fruit om groter en sneller te groeien en ze doen dit ondanks alles wat er met de bodem gebeurt.

Veredeling voor snellere groei en hogere opbrengst is echter slechts een deel van de gevolgde strategie. Een ander onderdeel is het verrijken van de grond met meststoffen en het gebruik van grondonderzoek om het mineraalgehalte van de bodem te waarborgen.

Nadere analyse van veel onderzoek laat zien dat ook al treden er in de loop van decennia veranderingen op in het mineraalgehalte van de bodem, er vrijwel geen verschil is in de balans van mineralen tussen de oude en nieuwe gewassen.
Dit zou betekenen dat ofwel alle bodemmineralen in hetzelfde tempo uitgeput raken wat niet erg logisch is of dat het met de uitputting wel meevalt en andere variabelen verantwoordelijk zijn voor deze verandering in de mineralenbalans.

Het is dus geen bewijs dat bodemuitputting niet voorkomt, maar wel het niet zo dramatisch is als we verondersteld worden te geloven..

Het verdunningseffect

Het is waar dat sommige monsters van moderne groenten lagere hoeveelheden van sommige voedingsstoffen laten zien dan de beschikbare gegevens over oudere groenten. Een reden die hiervoor wordt genoemd, is het verdunningseffect. Moderne hoogproductieve en groter groeiende soorten bevatten vooral meer koolhydraten. Deze koolhydraattoename gaat niet gepaard met een evenredige toename van micronutriënten. Net zoals de befaamde 'plofkippen' is hier sprake van zogenaamde 'plofgroenten'. 

Wanneer afzonderlijke gewassen worden bestudeerd, kunnen onderzoekers echter geen consistente afname van bepaalde voedingsstoffen vinden. Om deze significante veranderingen te krijgen, moet je groenten, fruit of granen samenvoegen tot een brede groep. Zodra je naar één gewas kijkt, worden de veranderingen onbeduidend vanwege de natuurlijke variatie van voedingsstoffen in de groente of het fruit, die vrij breed kan zijn, vooral in het geval van voedingsstoffen zoals koper.
Sommige moderne variëteiten hebben zelfs hogere concentraties van bepaalde voedingsstoffen. Hoe dan ook, iets wetenschappelijk significant en praktisch significant noemen zijn twee verschillende dingen.

Uit onderzoek blijkt niet dat de huidige voeding niet voedzaam genoeg is

Of een verandering al dan niet statistisch significant is binnen de grenzen van wetenschappelijk onderzoek, heeft weinig van doen met de vraag of deze verandering ook significant is in termen van menselijke gezondheid. Dit onderscheid is erg belangrijk!
Ondanks statistisch significante dalingen in het gehalte aan voedingsstoffen van fruit, groenten of granen, kan van geen van deze veranderingen worden vastgesteld dat ze enige significante invloed hebben op de menselijke gezondheid.

Degenen die dergelijke beweringen doen, zouden er veel beter aan doen om de onbewerkte gegevens over de samenstelling van voedselvoedingsstoffen te gebruiken om mensen beter te informeren over hoe ze gezonde keuzes in hun dieet kunnen maken, dan om vergelijkingen van voedingsgegevens te doorzoeken om mensen te alarmeren en voor de gek te houden door te denken dat het voedsel van vandaag niet meer voedzaam is.

Het voedsel van vandaag de dag is behoorlijk voedzaam. Zijn er misschien trends in bodemuitputting, kweekmethodiek, enz. die ervoor zorgen dat deze kleine veranderingen in de loop van de tijd belangrijker worden? Ja.

Hebben we bewijs dat ons voedsel op dit moment bijna verstoken is van voedingsstoffen of zoveel minder voedingsstoffen bevat dat we allemaal zouden moeten rennen en schreeuwen en een terugkeer moeten zoeken naar de goede oude tijd van jager-verzamelaars? NEE.
U kunt ervan verzekerd zijn dat het fruit, de groenten en de granen die u in uw supermarkt of op de markt koopt, meer dan genoeg voedingsstoffen bevatten om u gezond te houden, op voorwaarde dat u er een gezonde hoeveelheid van eet, maar ook niet te veel. Met andere woorden, ga heen en eet.

Voor wie details wel belangrijk vindt

Uiteindelijk is het niet genoeg eten van toch al zeer voedzame groenten en fruit een veel groter probleem dan kleine veranderingen in de voedingssamenstelling die zich in de loop van de tijd al dan niet hebben voorgedaan.
Maar als je me niet op mijn woord gelooft ben je misschien geïnteresseerd in een zeer gedetailleerd boek Voedingswaardewijzer, die onlangs is gepubliceerd door Juglen Zwaan. Dit boek geeft de voedingswaarde weer van een breed scala aan voedingsmiddelen die in Nederland verkrijgbaar zijn. Zelfs als Nederlands niet je moedertaal is, is het toch de moeite waard om er eens naar te kijken, aangezien cijfers universeel zijn en de presentatie erg intuïtief.

Maar door een voedingspatroon te volgen dat voornamelijk bestaat uit onbewerkte voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamines en mineralen en daarnaast een hoogwaardige multivitamine te slikken, geeft u uzelf de beste kans op een goede gezondheid zonder dat u elk klein detail hoeft te micro-managen!