Waarom is kurkuma zo'n magisch kruid? Uitleg van gezondheidsvoordelen van en verschillen tussen kurkuma en curcumine

Waarom is kurkuma zo'n magisch kruid?

Onlangs werd weer duidelijk hoe de reguliere pers wordt gemanipuleerd door de farmaceutische industrie om het publiek bang te maken voor bekende en proefondervindelijk bewezen supplementen en hen terug te leiden naar farmaceutische middeltjes, die vaak veel schadelijker voor de gezondheid zijn.

Eén zo'n recente aanval was op het zeer populaire kruid kurkuma en meer specifiek tegen curcumine-supplementen, die de laatste jaren als warme broodjes over de toonbank gaan. Een populaire toepassing van curcumine-supplementen is het versneld herstellen van chemotherapie.

Eén van de eigenschappen van curcumine, is dat curcumine het enzym dat verantwoordelijk is voor het ontgiftingsproces in de lever, harder laat werken. Dit is normaal een positieve eigenschap, maar als je medicijnen slikt, betekent dat die óók sneller worden afgebroken. Dat geldt dus ook voor tamoxifen, een medicijn dat vrij standaard wordt voorgeschreven aan patiënten die herstellen van borstkanker. Het middel wordt daardoor minder goed werkzaam als het tegelijk wordt ingenomen met een hoge dosering curcumine.

Onmiddellijk werd er in de pers geroeptoeterd hoe gevaarlijk het wel niet is om onbewezen kruidensupplementen te slikken. En dat terwijl deze invloed op het ontgiftingsproces helemaal niet zo bijzonder is. Er zijn wel meer middelen die zo'n invloed hebben, waarbij het stemmingsverbeterende Sint Janskruid een van de bekendere is. Tegelijkertijd zijn er andere stoffen, die het omgekeerde effect hebben, waarbij grapefruit(sap) de bekendste is. Maar ook groene thee kan dit leverenzym wat trager laten werken.

Voor wie de afgelopen jaren onder een steen heeft geleefd en niet weet waarom kurkuma (ook wel geelwortel of koenjit genaamd) en curcumine zo populair zijn geworden als respectievelijk specerij en voedingssupplement, heb ik een klein overzicht gemaakt over de gezondheidsvoordelen ervan en de verschillen tussen enerzijds kurkuma en anderzijds curcumine.

Wat is curcumine?

De verwarring begint al direct bij de namen kurkuma en curcumine. Curcumine is één van de biologisch werkzame stoffen, die in kurkuma wordt aangetroffen. Kurkuma is verwant aan gember en net als bij gember wordt de wortel als keukenspecerij en traditioneel geneesmiddel gebruikt. De voornaamste bestanddelen van kurkuma zijn enerzijds de curcuminoïden en anderzijds kurkuma-olie. Kurkuma bevat een grote variëteit aan zogenaamde 'fyto-chemicaliën', dwz. heel bijzondere stofjes, die alleen in planten voorkomen. Dit zijn bijvoorbeeld curcumine, zingibereen, curcumenol, curcumol, tetrahydrocurcumine, turmerine, turmeronen en turmeronolen.

De ontdekking van curcumine

Curcumine (ook wel curcumine I) genaamd, werd voor het eerst geïsoleerd in 1815 als de 'gele kleurstof' in kurkuma.
Het duurde bijna een volle eeuw tot 1910 voordat de chemische structuur ervan werd opgehelderd en nog eens een halve eeuw voor de 3 individuele curcuminoïden werden geidentificeerd en een eigen naam kregen, te weten:
- curcumine (Curcumine I),
- demethoxycurcumine (Curcumin II)
- bisdemethoxycurcumine (Curcumin III)

Curcumine is onoplosbaar in water en heeft in een normaal tot zuur milieu een heldergele kleur, maar kan er ook rood uit gaan zien in een alkalisch (basisch) milieu.

Geschiedenis van het vastgelegde gebruik van curcumine

Ofschoon kurkuma in het Verre Oosten al eeuwenlang bekend is als helend kruid, is het medicinale gebruik van curcumine pas in de Twintigste Eeuw officieel vastgelegd in wetenschappelijke tijdschriften.
Het eerste wetenschappelijke artikel waarbij het gebruik van curcumine bij mensen werd gedocumenteerd, dateert van 1937 van de hand van Oppenheimer.
Daarin werd curcumine gebruikt om galblaasklachten te behandelen. Curcumine bleek in staat om de galblaas zich sneller te laten legen en de auteur meldt in het artikel dat 67 patiënten die leden aan galbaasontsteking met curcumine behandeld zijn.
Zowel het slikken van curcumine als een intraveneuze injectie bleken goede resultaten zonder nadelige bijwerkingen op te leveren.
Later werd in 1949 en in 1972 respectievelijk de antibacteriële eigenschappen en de bloedsuikerverlagende werking van curcumine vastgesteld.
Kort daarop volgde de ontdekking dat curcumine in staat is om cholesterol te verlagen, dat het een belangrijke antioxidant is en dat het ook ontstekingsremmende eigenschappen heeft.

In de tachtiger jaren kwam een belangrijke doorbraak en werd door Kuttan en anderen aangetoond dat kurkuma en curcumine anti-carcinogene werking hebben.
In de daaropvolgende 35 jaar zijn er maar liefst 9.000 artikelen in PubMed, de belangrijskte database voor (medisch-)wetenschappelijk onderzoek, vastgelegd.

Hoeveel curcumine zit in kurkuma?

Curcumine is één van de biologisch werkzame stoffen / fytochemicaliën in kurkuma.
Curcuminoïden worden in een concentratie van 2 tot 6% aangetroffen in kurkuma en zit in een aantal soorten van de zogeheten Curcuma-familie. De meest bekende daarvan is de gele kurkuma (geelwortel) met de Latijnse naamCurcuma longa.

In de curcuminoïden zelf is sprake van een verhouding van 80% curcumine, 18% demethoxycurcumine en 2% bisdemethoxycurcumin.

Zodoende is er niet zo'n heel hoog aandeel aan curcuminoïden in rauwe of gedroogde kurkumawortel aanwezig. Desondanks heeft kurkuma ook een aantal andere nuttige bestanddelen die het met recht de status van magisch kruid geven.

Bovendien stellen een aantal onderzoekers, dat de natuurlijke samenhang van curcumine in kurkuma, dat wil zeggen samen met de vele andere bestanddelen, zoals de kurkuma-olie, ervoor zorgen dat curcumine beter wordt opgenomen door het lichaam en zo krachtiger werkt dan je op basis van de vrij lage concentraties zou aannemen.

Waarom is kurkuma zo bijzonder?

Ondanks geweldige verbeteringen op het gebied van de gezondheidszorg is er niet echt sprake van een afname van het voorkomen van complexe medische aandoeningen, waarbij meerdere biochemische lichaamsprocessen zijn betrokken.
Het is daarom niet mogelijk om deze aandoeningen te beheersen, laat staan te genezen door slechts één van de biochemische processen te behandelen.
Daarbij geldt ook nog eens dat geneesmiddelen die slechts op 1 enkel biochemisch proces aangrijpen duur zijn en meerdere nadelige bijwerkingen kennen.

Daarentegen zijn natuurlijke middelen of biologisch werkzame stoffen zoals die in planten worden aangetroffen en wel op meerdere biochemische processen ingrijpen zowel goedkoop als ongevaarlijk! Curcumine is één zo'n biologisch werkzame stof.
De eigenschap van curcumine of op meerdere biochemische processen een invloed uit te oefenen staat bekend als pleiotropie.

Curcumine is dus zo'n pleiotropisch molecuul, een enkelvoudig molecuul dat aangrijpt op meerdere enzymen en biochemische processen. Dit speciale stofje curcumine is dus éen van de bestanddelen van kurkuma, die het tot zo'n bijzonder alles-in-1 kruid maakt.

K.Indira Priyadarshini , één van de meest vooraanstaande onderzoekers op het gebied van curcumine, beschrijft waarom curcumine zoveel verschillende farmacologische eigenschappen heeft.

De fenolgroep met een -OH aan het uiteinde, zijn verantwoordelijk voor de antioxidantwerking van curcumine, terwijl de onverzadigde alfa, beta-keto-enol structuur een anti-tumor-werking heeft.

Curcumine heeft een wisselwerking met zeer veel in ons lichaam aanwezige moleculen en mede daardoor kan het zowel omkeerbare (reversibele) als onomkeerbare effecten hebben op de biologische functie van deze moleculen.

Gebaseerd op een beter begrip van de structuur en de daaraan af te leiden eigenschappen, zijn er door onderzoekers nu ook derivaten van curcumine gemaakt, die krachtiger zijn als het om bepaalde specifieke eigenschappen gaat. Maar deze chemische derivaten zijn (logischerwijs) geen van allen zo krachtig als de natuurlijke curcumine als het om de veelzijdige werkzaamheid ervan gaat.

Waarom heeft men het steeds over de biologische beschikbaarheid van curcumine?

Curcumine in kurkuma heeft een slechte biologische beschikbaarheid: het wordt slecht door het lichaam opgenomen en gemakkelijk uitgescheiden via urine en zelfs in zweet.

De belangrijkste factoren die bijdragen aan de biologische beschikbaarheid van curcumine zijn
  • serumconcentratie: vanwege de snelle opname en uitscheiding bereikt curcumine geen hoge concentratie in het bloedserum
  • weefselverdeling: vanwege de slechte opname, komen er onvoldoende curcumine-moleculen in het weefsel terecht om medisch effectief te zijn
  • metabolieten: curcumine wordt in de lever omgezet naar andere omzettingsproducten (metabolieten) en de wetenschappers zijn het er nog niet over eens of deze metabolieten eveneens een geneeskrachtige werking hebben
  • halfwaardetijd: curcumine wordt snel door het lichaam uitgescheiden en heeft daarom een 'halfwaardetijd' van slechts 6 tot 7 uur, waarin nog maar de helft van de oorspronkelijke hoeveelheid aanwezig is

Hoe kan de biologische beschikbaarheid verbeterd worden?

  1. Door bioperine toe te voegen kan de opname verbeterd worden. Bioperine of piperine is het pikante bestanddeel in zwarte peper wat bekend staat om haar invloed op de opname van een veelvoud aan chemische stoffen zoals drugs en medicijnen.
    Van bioperine is bewezen dat het de opname van curcumine aanzienlijk kan verbeteren. Een nadeel is wel dat bioperine schadelijk kan zijn voor de maag.
  2. Door curcumine samen met vetten in te nemen: curcumine is vetoplosbaar, waardoor het combineren met vetten, de opname in het lichaam aanzienlijk verbeterd kan worden.
  3. Door te kiezen voor een geavanceerder curcumine-supplement. Zo zijn er verschillende gepatenteerde formuleringen beschikbaar, die allen een sterk verbeterde biologische beschikbaarkennen zoals Longvida, Meriva, BCM-95 of Theracurmin.
Los van een verbetering in de opname, is het ook van belang te weten dat curcumine omgezet wordt naar verschillende stofjes die ook een geneeskrachtige werking hebben. Ondanks de vrij slechte biologische beschikbaarheid, kan curcumine dan toch gezondheidsbevorderend werken.

Verschil tussen kurkuma en curcumine: welke van de twee moet ik nemen?

Sinaasappels zijn vruchten en vitamine C is de belangrijkste werkzame stof in sinaasappelen.
Uien zijn groenten en quercetine is de belangrijkste werkzame stof als het om de heilzame werking gaat.
Zo'n vergelijking kan je ook maken tussen kurkumawortel als het kruid en curcumine als de voornaamste werkzame stof erin met een heilzame werking op een veelvoud aan medische aandoeningen.

Het gebruik van kurkuma in de dagelijkse voeding kan veel positieve gezondheidsvoordelen met zich meebrengen zoals het verbeteren van de weerstand, pijnbestrijding, het onderdrukken van ontstekingen, verbetering van de spijsvertering en een remmende werking op ongewenste celdeling.
Behalve curcumine zitten er maar liefst 100 andere biologisch actieve bestanddelen in kurkuma.
Daarnaast speelt ook mee dat de natuurlijke samenstelling van curcumine, samen met andere biologisch werkzame stoffen die in kurkuma aanwezig zijn, de biologische opname in het lichaam verbetert. Omdat het zoveel gezondheidsvoordelen met zich meebrengt is het ten zeerste aanbevolen om veel vaker kurkuma in maaltijden te gebruiken.

Curcumine is één van de biologisch werkzame stoffen, die uit kurkuma worden geëxtraheerd. De bekendste formulering, die commercieel beschikbaar is, is gestandaardiseerd op 95% curcumine-extract. Dit betekent niet dat 95% van het product uit curcumine bestaat, maar dat er 95% curcuminoïden in aanwezig zijn.
De verhouding tussen de 3 bekende curcuminoïden zijn 77% curcumine (curcumine I), 17% demethoxycurcumine en 3% bisdemethoxycurcumine.

Waarom zit er 95% curcumine in en niet 100%?

Door het gehalte aan curcumine met 5% op te hogen van 95% naar (bijna) 100% zal de curcumine niet veel werkzamer maken of beter opgenomen laten worden, maar de productiekosten wel explosief laten stijgen, waardoor het veel te duur zal woren voor algemeen gebruik.
Wanneer het er om gaat dat uw gezondheid in het algemeen verbetert, is het zelfs afdoende om vrijwel dagelijks kurkuma in uw voeding te gebruiken.

Wanneer u echter heel specifieke gezondheidsklachten heeft dan is het zeker nuttig om een hoger geconcentreerd curcumine-supplement te slikken, waardoor u een hoeveelheid curcumine binnen krijgt, die u onmogelijk via de voeding binnen kunt krijgen, zonder er maag- en darmbezwaren van te krijgen.

Wie last heeft van bepaalde medische complicaties, zoals nierstenen, jicht of bepaalde nierziekten, waarbij het van belang is om weinig kalium en oxaalzuur binnen te krijgen, doet er goed aan om niet te veel kurkuma in de voeding op te nemen en in plaats daarvan krachtiger curcumine-supplementen te gebruiken.

U kunt zich wenden tot een gekwalificeerd therapeut om met hen de optimale dosering en formulering te bespreken, die bij uw situatie past.

Hoe veilig is curcumine?

De Amerikaanse Food and Drug Association (de tegenhanger van de Nederlandse VWA en RIVM) heeft curcumine toegelaten als GRAS (Generally Recognized As Safe) ofwel veilig bij normaal gebruik. Curcumine kan nu worden aangetroffen in een veelvoud van producten zoals voedingssupplementen, kosmetica, zalven, drankjes en levensmiddelen.

Om te achterhalen hoe veilig curcumine is, werd zowel een korte- als middellange termijn onderzoek gedaan.
Op korte termijn kregen mensen drie dagen lang hoge doseringen tot wel 12 gram per dag toegediend. De enige nadelige bijwerkingen, waar een minderheid van de deelnemers last van kreeg, waren diarree, hoofdpijn, huiduitslag en een gele ontlasting.
Op middellange termijn kregen patiënten, die leden aan darm- of alvleesklierkanker, gedurende 4 maanden een dosering tot aan 4 gram per dag toegediend.
Daarbij waren misselijkheid en diarree de enige nadelige bijwerkingen die een minderheid ervoer. De meerderheid van de deelnemers vond het vooral onplezierig om dagelijks zo ontzettend veel capsules te moeten slikken.

Curcumine is dus veilig en niet giftig in het gebruik, met maag- en/of darmbezwaren als voornaamste nadelige bijwerking. De kans daarop kan verminderd worden als men met een lage dosering begint en deze geleidelijk aan opbouwt.
.

Tien belangrijke gezondheidsvoordelen van curcumine

  1. Curcumine heeft een ontstekingsremmende werking
  2. Curcumine is een belangrijke antioxidant, die de natuurlijke antioxidantwerking van het lichaam verbetert
  3. Curcumine beschermt de maag
  4. Curcumine heeft een heilzame uitwerking voor mensen die lijden aan auto-immuunaandoeningen
  5. Curcumine beschermt de huid
  6. Curcumine heeft belangrijke gezondheidsvoordelen voor mensen met hart- en vaataandoeningen
  7. Curcumine heeft een beschermende werking voor het brein en kan tot de breinsupplementen gerekend worden
  8. Curcumine heeft een positieve uitwerking op onwelkome celdeling in het lichaam
  9. Curcumine maakt de mond gezond
  10. Curcumine is een natuurlijke pijnstiller

Welke dosering van curcumine is nodig om een heilzame werking te hebben?

Curcumine is van nature aanwezig in kurkuma en kurkumapoeder kan gemakkelijk aan een van uw maaltijden worden toegevoegd.
Voor een verbeterde opname is het beter om kurkuma met vetten of met zwarte peper te combineren.
Er zijn ook kant-en-klare producten met kurkuma erin, waaronder Golden Tea en Golden Milk (zonder of met wei-eiwit). Curcumine wordt als poeder verkocht maar ook in capsules.
In vrijwel alle wetenschappelijke onderzoeken is gebruik gemaakt van op 95% gestandaardiseerde curcumine met een dosering van 500 tot 1000mg per dag.

Het kan mogelijk een beter idee zijn om te kiezen voor supplementen, waarvan de opname verbeterd is dankzij de toevoeging van bioperine of van vetemulsies, zoals fosfolipden of fosfatidylcholine.

BCM-95, Curcumin C3 complex, Longvida, Meriva of Theracurmin zijn een aantal van de speciale formuleringen met een bewezen betere opname. De hoeveelheid curcumine in elk van deze formuleringen is anders, daarom is het handig om eerst een therapeut te raadplegen alvorens een curcumine-supplement te slikken als u uit bent op een bepaald gewenst resultaat.

Neveneffecten en voorzorgsmaatregelen

Zoals eerder vermeld merd, is curcumine veilig in het gebruik, maar dan moeten er wel een paar voorzorgsmaatregelen worden genomen om geen last te hebben van een paar neveneffecten.

Maag en darmbezwaren. Bij een hoge dosering curcumine kan er sprake zijn van misselijkheid of diarree. Als dit gebeurt, verlaag dan de dosering meteen en bouw daarna geleidelijker op naar een hogere dosering. Misselijkheid of andere maagklachten kunnen voorkomen worden door curcumine-supplementen pas na een maaltijd in te nemen.

Anti-stollingswerking. Wanneer iemand tegelijkertijd ook bloedverdunners gebruikt, raadpleeg dan eerst een behandelend arts of therapeut voor u aan curcumine begint.
Om inwendige bloedingen te voorkomen, stop het gebruik van curcumine-supplementen zo'n twee weken voor een operatieve ingreep.

Curcumine supplementen zijn niet getest op vrouwen, die zwanger zijn of borstvoeding geven. Daarom is het beter om curcumine dan te vermijden.

Invloed op andere medicijnen. Curcumine beïnvloedt de afbraak van medicijnen in de lever, waardoor het beter is om curcumine niet gelijktijdig in te nemen met geneesmiddelen en de curcumine tenminste 3-4 uur voor of ná het slikken daarvan in te nemen.

Obstructie van de galblaas. Curcumine kan zelfs bij lagere doseringen een blokkeering van de galblaas veroorzaken, dus mensen met galblaasklachten kunnen beter geen hooggedoseerde curcumine-supplementen slikken om geen last te krijgen van een pijnlijke galblaas.

Samenvatting

Curcumine is één van de biologisch werkzame stoffen in het kruid en specerij kurkuma. Curcuminoïden zijn het complex aan stoffen, die sterk verwant zijn aan curcumine en van nature in kurkuma wordt aangetroffen.

Vooral in de afgelopen decennia is er heel veel onderzoek aan curcumine gedaan en zijn er wel 200 farmacologische eigenschappen van curcumine vastgesteld.

Curcumine heeft weliswaar een lage biologische beschikbaarheid maar heeft desondanks een grote therapeutische waarde, dankzij een aantal van de metabolieten waarin het in het lichaam wordt omgezet.
De slechte biologische beschikbaarheid kan worden verbeterd door toevoeging van bioperine of door het in vet op te lossen.

De precieze redenen waarom curcumine in staat is om zoveel verschillende biochemische lichaamsprocessen te kunnen beïnvloeden is nog steeds niet volledig opgehelderd, maar het is wel overduidelijk dat juist deze eigenschap het zo'n aantrekkelijk middel maakt om een veelvoud aan gezondheidsaandoeningen te behandelen of te verlichten.

Eindconclusie

Door het simpelweg toevoegen van een flinke hoeveelheid van de specerij kurkuma aan uw maaltijden, kunt uw gezondheid al een flinke oppepper geven.
Diegenen onder u, die grotere stappen willen maken en hun gezondheid een grotere boost willen geven danwel een verschrikkelijke hekel hebben aan de smaak van kerrie in hun voeding, zullen beter af zijn met het slikken van een curcumine-supplement.
Aan artikel gerelateerde producten

Get every new article on your mail